چکیده: امروزه پیدایش جنبش‌ها و مکاتب مدعی احقاق حقوق زنان در کنار برخی تضییع حقوق برخاسته از عادت و سنن جاهلی، شناخت دقیق مبانی و دیدگاه های اسلام را به عنوان دین خاتم، جامع و یگانه راه برقراری عدالت و سعادتمندی بشر دارای ضرورتی انكارناپذير نموده است تا در پرتو آن بتوان به دفاع حقیقی از حقوق زن همت گماشت. در میان منابعی که از طریق آن می توان به مبانی اعتقادی و شریعتی دست یافت، بیش از 500 آیه ای که متصدی تبیین احکام فقهی بوده و آیات الاحکام نامیده می شوند، از جایگاه ممتاز و برجسته ای برخوردار است. تعدادی از این آیات عهده دار بررسی و تشریح حقوق زن پس از نکاح و به عنوان زوجه اند و موضوعاتی همچون مهریه، نفقه، ارث، حضانت، حق مالکیت و اشتغال زنان را پوشش می دهند. نوشتار پیش رو که این دسته از آیات الاحکام را مورد بررسی قرار داده است، پس از بررسی انواع مشروع نکاح و طلاق و شرایط آنها در اسلام، به تعریف نفقه و ارائه آیات مربوط به آن پرداخته، شرایط وجوب و موارد سقوط نفقه و مباحثی همچون اولویت پرداخت نفقه زوجه نسبت به سایر اقرباء، لزوم عدالت در پرداخت نفقات زوجات و نحوۀ پرداخت نفقه زوجه پس از انحلال طلاق را مورد بررسی قرار مي دهد. در موضوع مهریه نيز تعریف، تاریخچه، فلسفه، اقسام، مقادیر و مصادیق مهریه مورد توجه قرار گرفته، بخش دیگری از این پژوهش، به بررسی تعریف، تاریخچه و فلسفه تفاوت ارث زن و مرد اختصاص دارد و پژوهشگر، طبقات ارث، موجبات و موانع ارث در اسلام و سهم الارث زن را با تکیه بر آیات الاحکام مربوط به این موضوع، مورد بررسی قرار مي¬دهد. از ویژگی های برجسته آموزه های اسلامی که نشانگر به رسمیت شناختن حقوق زنان و اعطای جایگاه حقیقی به آنان است، بحث حق مالکیت زن و نیز حق اشتغال وی است. از نظر اسلام، زن و مرد نسبت به مالکیت و تصرفات مالی در اموال خود از برابری کامل برخوردارند و زنان می توانند به مشاغلی که با شئون خود و خانواده منافاتی ندارد، همت گمارند. بخش پایانی این تحقیق به این مطلب اشاره می کند که گر چه در آیات قرآنی از ماده «حضن» استفاده نشده ولیکن بحث مراقبت و تأمین نیازمندی های کودک با استفاده از ماده «کفل» مطرح شده و مفسرین نیز مباحث مربوط به حضانت را در ذیل این آیات، بررسی کرده اند. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده

چکیده: وجود دست هاي پنهان، براي تخريب چهره تابناک رسول خدا (ص) و مخدوش کردن شخصیت آن حضرت، در رابطه با نوع نگرش و عملکرد آن بزرگوار، در موضوع همسران و از سوي ديگر تحمیل فرهنگ غلط غیر اسلامي، براي تضعیف پايه خانواده هاي مسلمان، انگیزه اي براي ارائه اين تحقیق با موضوع سیره رسول خدا (ص) با همسران شد. در اين بین آنچه ضرورت دارد شناخت هر چه بیشتر اين الگوي برتر قرآني در مسائل خانوادگي است؛ تا چراغي باشد براي ما که در شعاع نور او، خود و خانواده خويش را به سعادت دنیوي و اخروي رهنمون سازيم. سیره رسول خدا با همسران، چنان بود که پیوسته به آموزش و پرورش همسران ، اهتمام داشت و تعالیم اسلامي، مانند عقايد و احکام را به آنان آموزش مي داد؛ عقايدي چون توحید، نبوت و امامت و احکامي مثل نماز، حج، حجاب، تلاوت قرآن، ذکر و دعا. آن حضرت در سیره خود با همسرانش از روش هاي تربیتي به عنوان يک نیاز دائمي بشر، بهره مي جست و با روش هايي همچون روش عملي، محبت، سعه صدر، موعظه و نصیحت، تشويق، تغافل، تذکر و تنبیه، تلاش مي کرد تا آنان را به نقطه تعالي و سعادت نزديک سازد. آن بزرگوار نه تنها در برخورد با همسران به صفات اخلاقي همچون مدارا، ساده زيستي، انفاق، آراستگي ظاهري و رعايت اخلاق در گفتار، پايبند بود، بلکه آنان را به اين صفات پسنديده، ترغیب مي کرد و پیوسته به منظور استحکام روابط عاطفي، از ابزاري چون محبت، احترام، قدرداني، وفاداري، همدلي و تعريف و تجید، استفاده مي کرد. رسول خدا (ص) نه تنها با حضور همسران خود در اجتماع مخالفتي نمي کرد بلکه آنان را در اموري چون امر به معروف و نهي از منکر و نیز رعايت حقوق همسايگان که به نوعي مستلزم خروج از خانه بود، تشويق مي کرد. از اين رو همسران آن بزرگوار در صحنه هاي مختلف اجتماعي، شرکت مي کردند؛ البته اين حضور مي بايست با رعايت نکاتي همچون حفظ حريم بین زنان و مردان نامحرم، صورت مي گرفت. در بین همسران رسول خدا آنان که شايستگي، درک و فهم بیشتري داشتند، نه تنها از اين منبع پرفیض الهي، توشه راه براي خود اندوختند، بلکه چراغ راه براي ديگران نیز شدند. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده

چکیده: رساله حاضر با موضوع "مديريت خانواده از ديدگاه قرآن و سنت" در صدد تبیین مديريت خانواده با تکیه بر آيات قرآن و روايات معصومین (ع) مي باشد که براي تنوير ذهن خانواده ها نوشته شده است. اين رساله مديريت خانواده را بر مبناي تأمین بهینه اهداف خانواده مي داند. قرآن کريم که مديريت را بر عهده مرد گذاشته است، دلايل آن را نیز بیان کرده است. با توجه به بررسي آيات قرآن کريم مرد که هدف توسعه اقتصاد خانواده را تأمین مي کند. و در قواي جسمي برتري دارد، و به دلیل ارتباط بیشتر با اجتماع، از مسايل اجتماعي آگاهي بیشتري دارد، بايد مديريت خانواده را بر عهده بگیرد. از طرفي با توجه به اهدافي که در خانواده، دنبال مي شود، زن دو هدف از اهداف خانواده را تأمین مي کند که در واقع بیشترين مسئولیت را بر عهده دارد. بنابراين قرار دادن مسئولیت مديريت کلان خانواده بر دوش او به منزله ظلم و عدم رعايت عدالت به شمار مي رود که خداوند منان از آن بري مي باشد. همچنین رساله حاضر شیوه اعمال مديريت در خانواده را با توجه به آيات قرآن و سنت معصومین (ع) رعايت شیوه مبتني بر مشورت و اشتراک مساعي مي داند. و در ادامه با شرح وظايف و حقوق هر يک از افراد خانواده، قلمرو مديريت در خانواده و محدوده تبعیت و همکاري زن و فرزندان با مديريت خانواده را مشخص مي کند. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده

چکیده: به طور کلی، ما پژوهش خود را در این پایان‌نامه با یک مقدمه و سه بخش به انجام رسانده‌ایم که در ذیل اجمال آن می‌آید: در بخش اول، کوشیده‌ایم کلیاتی از اصل مسأله ارائه دهیم، تا بدین وسیله بتوانیم تصویری روشن و مناسب از موضوع پژوهش سقط جنین داشته باشیم؛ توضیح آنکه، نخست به تاریخچه سقط جنین پرداخته، نوع روش تحقیق خود را در این باره و محدویت‌های آن و همچنین انگیزه بحث سقط جنین را مورد بحث و بررسی قرار دادیم، سپس در آخر فصل اول واژه‌های مربوط به سقط جنین را از لحاظ لغوی و اصطلاحی بیان کرده‌ایم. بخش دوم را به دو فصل تقسیم کردیم که در فصل اول، انواع سقط جنین را اعم از این که عمدی باشد یا شبه عمد، خطایی باشد؛ مورد بررسی قرار دادیم و در فصل دوم نیز به مباشرت و تسبب اسقاط جنین پرداختیم. بخش سوم: در این بخش حکم تکلیفی اسقاط جنین را تحت هفت بند بررسی کردیم؛ بدین معنا که عزل منی از رحم، قبل از انعقاد چه حکمی دارد و بعد از علوق ـ یعنی قبل از ولوج روح ـ چه حکمی دارد و بعد از ولوج روح، چه حکمی دارد؟ منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده

چکیده: در قانون مجازات اسلامی، مصوّب 1370، به پیروی از فقه امامیه، احکام متفاوتی در زمینة دیه و قصاص زن و مرد مقرر شده است. این موضوع بحث و گفت‌وگوهای بسیاری را برانگیخته و اشکالاتی را متوجه نظام قانونگذاری جمهوری اسلامی و به تبع آن فقه امامیه ساخته است. برخی این تفاوت‌ها را به منزلة تفاوت ارزش انسانی زن و مرد در اسلام تلقی نموده‌اند، برخی دیگر وجود این تفاوت‌ها را به معنای ظلم و بی‌عدالتی نسبت به زنان تفسیر کرده‌اند و برخی نیز این تفاوت‌ها را مختص به عصر تشریع و مخالف با شرایط فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی عصر حاضر دانسته‌اند. برای پاسخگویی به شبهات و ابهامات مختلفی که در زمینه تفاوت دیه و قصاص زن و مرد مطرح است، در رساله حاضر در ضمن دو بخش این موضوعات مورد بررسی قرار گرفته است: بخش اول: آرا و مبانی؛ در این بخش مبانی فقهی و روایی و دیدگاه فقهای مذاهب اسلامی در زمینة دو مورد از مهم‌ترین مصادیق تفاوت احکام زن و مرد در قانون مجازات‌ اسلامی؛ یعنی تفاوت در قصاص و تفاوت در دیه مورد بررسی تفصیلی قرار گرفته است. از مباحث مطرح شده در این بخش، این نتیجه به دست آمده است: موضوع تفاوت زن و مرد در دیه و قصاص از مبانی فقهی و روایی خدشه‌ناپذیری برخور‌دار بوده و در این زمینه هیچ اختلاف نظری در میان فقهای امامیه وجود ندارد. بخش دوم: حکمت‌ها و دیدگاه‌ها؛ در فصل اول این بخش تلاش شده است با بررسی اصول حاکم بر شخصیت و حقوق زن در اسلام این شائبه را که در اسلام زن از ارزش انسانی کمتری برخور‌دار است و یا به تعبیر برخی نیمه انسان و یا انسان ناقص است برطرف سازیم و نشان دهیم که در این مکتب زن از تمامی ارزش‌هایی که مقوم نوع انسان است بهر‌ه‌مند بوده و او نیز از آفرینشی اصیل برخور‌دار است. البته در عین حال، تشریع اسلامی تفاوت‌های تکوینی زن و مرد را از نظر دور نداشته است. بنابراین تفاوت زن و مرد در دیه و قصاص را هرگز نمی‌توان به معنای تفاوت ارزش انسانی این دو، فرو‌دستی زنان، ناقص بودن آنان و یا ظلم و تعدی نسبت به جنس زن تلقی کرد؛ بلکه این تفاوت ریشه در امور دیگری دارد. در فصل دوم این بخش نیز تلاش شده است با بررسی فلسفة تفاوت زن و مرد در قصاص و دیه نشان داده شود که این تفاوت‌ها هیچ ارتباطی با شخصیت انسانی زن و مرد نداشته و ظلم و بی‌عدالتی نسبت به زنان نیز به شمار نمی‌آید؛ زیرا براساس حکمت‌ها و فلسفه‌هایی که برای این تفاوت‌ احکام بیان شده، توجه به مصالح کلی جامعه و نگاه همه جانبه به تبعات و عواقب اجرای احکام موجب گردیده که در فقه جزایی اسلام میان دیه و قصاص زن و مرد تفاوت گذاشته شود. در فصل سوم این بخش دیدگاه مدافعان برابری دیه و قصاص زن و مرد بررسی و لغزش‌های فقهی، تاریخی و درک نادرستی که ایشان از مبانی و منابع فقه اسلامی دارند نشان داده شده است. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده