چکیده: بحث عیوب موجب فسخ نکاح و بررسی آراء و نظرات علماء شیعه و اهل سنت و تفکیک موارد قابل فسخ و...، تلاشی در جهت حفظ حقوق زوجین و ایجاد آرامش در خانواده و استحکام بنیان آن است. نویسنده در پایاننامه حاضر با روش کتابخانهای سعی در پاسخگویی به برخی سؤالات مطرح در این حوزهی موضوعی دارد. سؤالاتی از این قبیل حکم امراضی که از عیوب موجب فسخ نکاح بوده و اکنون قابل درمان میباشند، چیست؟ حکم عیوبی که پس از عقد نکاح حادث میشوند، ولی ریشه در قبل از نکاح دارند چیست؟ موارد اختلافی و نیز موارد مشترک عیوب موجب فسخ نکاح در مذاهب خمسه کدامند؟
از این رو نویسنده پایاننامه را در چهار بخش مجزا به رشته تحریر در آورده است. بخش اول که شامل سه فصل بوده و به موضوع نکاح و اهمیت آن، راههای انحلال نکاح و عیب و اقسام آن در برمیگیرد. بخش دوم حاوی عیوب مشترک بین زن و مرد، بخش سوم، عیوب مختص به مرد و زن و بخش چهارم، ملحقات بحث عیوب است. برخی از نتایج پژوهش بدین شرحاند: 1. مالکی، حنبلی و شافعیها حق فسخ نکاح را به سبب بیماری برص مستحکم ثابت دانسته و مالکیها به سبب برص مضر تنها برای زن حق فسخ را بعد از عقد، اجازه داده و اجراییشدن آن را به بعد از یکسال موکول نمودهاند. اما شافعیها و حنبلیها خیار فسخ به سبب برص را قبل یا بعد از وطی اجازه دادهاند و حنبلیها خیارداشتن یکی از طرفین عیب را نپذیرفتهاند. 2. حق فسخ نکاح در بیماری قرن با توجه به امکان یا عدم امکان رابطه زناشویی به شرح ذیل است: اگر قرن به اندازهای شدید باشد که امکان آمیزش جنسی ممکن نباشد، شوهر حق فسخ نکاح را دارد. چنانچه قرن، شدید نباشد و امکان رابطهی زناشویی وجود داشته باشد، گروهی از فقها به دلیل وجود تنفر برای زوج، حق فسخ نکاح را قائل شدهاند و عدهای دیگر به دلیل فقدان مقتضی که عدم امکان دخول بود، قائل به عدم حق فسخ نکاح شدهاند. 3. عرج به معنای لنگی آشکار به قول اکثر فقهای امامیه موجب حق فسخ نکاح میگردد. آن دسته از فقها که عرج را بهعنوان عیب، موجب حق فسخ دانستهاند آن را از غیوب مختص زوجه برشمردهاند. فقها در بیماری عرج به چهار گروه تقسیم شدهاند: گروه اول: منکر حق فسخ به طور مطلق، گروه دوم: معتقدین به حق فسخ به طور مطلق، گروه سوم: قول به تفصیل بین حد زمینگیری و غیر آن، گروه چهارم: مفصیلین بین عرج و لنگی آشکار و غیر آن. خنثی از جمله عیوبی است که در بعضی کتب به عنوان علت فسخ نکاح مطرح است. خنثی به دو قسم کلی مشکل و واضح تقسیم میشود. عقد نکاح به اجماع فقها با خنثای مشکل باطل است. خنثای واضح دو قسم میشود: رابطهی زناشویی امکانپذیر باشد یا امکانپذیر نباشد. در صورت امکان آمیزش جنسی دو نظر وجود دارد: الف. زوج و زوجه حق فسخ نکاح دارند. ب. هیچ یک از طرفین حق فسخ نکاح را ندارند. اما اگر چنانچه با خنثای واضح امکان آمیزش جنسی وجود نداشته باشد، در این مورد، محقق کرکی، علامه حلی و فاضل هندی میفرمایند یقیناً حق فسخ نکاح وجود دارد. 5. در خصوص فسخ نکاح بواسطه زنا، فقها سه دیدگاه را مطرح کردهاند: الف. عدم حق فسخ نکاح، ب. حق فسخ برای زوج، ج. حق فسخ برای زوج و زوجه. که نویسنده در پایاننامه به ذکر دلایل هر کدام از نظریهها پرداخته است. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده