استدلالی فقهی مسأله، روشن نمودن این مطلب است که احکام نگاه به تصویر با توجه به بحث ماهیتشناسی تصویر با احکام نگاه به عین خارجی یکی است. به زعم نویسنده، از طریق تأمین اهداف فوق، همچنین به طرح و پژوهش دربارهی دستهای از مباحث فقهی در زمینهی هنر یعنی نگاه به آثار هنری تصویری کمک میشود. از مهمترین نتایج این پایاننامه که به روش کتابخانهای انجام شده است میتوان به موارد ذیل اشاره نمود: حرمت نگاه به شرمگاه مسلمان، امری اجماعی است و در میان تمامی فرق اسلامی، مورد اتفاق است؛ اما درباره نگاه به شرمگاه فرد غیرمسلمان دو نظر وجود دارد: جواز و عدم جواز. بطوریکه شیخ صدوق(ره) و محدث بحرانی(ره) در حدائق الناظره و حر عاملی(ره) در وسائل الشیعه و خویی(ره) در موسوعه، معتقد به جواز هستند ولی مشهور در میان فقها، اعتقاد به عدم جواز است؛که نویسنده ادلهی هر یک را بیان میدارد. دربارهی نگاه به شرمگاه کودک نیز بر حسب اینکه کودک، ممیز یا غیر ممیز باشد؛ حکم، متفاوت است. به این ترتیب که اگر کودک ممیز نباشد، نگاه به شرمگاه او جایز است امری اجماعی و در مورد آن، قول مخالفی وجود ندارد. از سوی دیگر، نویسنده درخصوص نگاه به دیگر مواضع بدن زن غیر از صورت و کف دستان اینگونه خاطرنشان ساخته که دربارهی نگاه به زنان اهل کتاب و بلکه زنان کافر (پس از مؤلف عروه) دو دیدگاه وجود دارد: 1. اعتقاد به جواز نگاه، که نظر مشهور در میان فقهاست؛ 2. اعتقاد به عدم جواز که نظر ابن ادریس(ره) و علامه(ره) در کتاب مختلف خود و فاضل مقداد(ره) و فاضل هندی(ره) است. از این رو نتیجه گرفته میشود که میتوان به مواضعی از بدن گروههایی از زنان (علاوه بر صورت و کف دستان) نگاه کرد. یک گروه شامل زنان اهل ذمه و زنان کافر است که بنابر حرمت و حریم ذاتی نداشتن آنان به بیان خویی(ره) این مواضع منحصر در موی سر و دستان نمیشود و تعمیم دارد و بر این اساس که زنان اهل ذمه و کافر، حریم و حرمت ذاتی دارند لیکن در پوشش آن تحفظ ندارند، میتوان نگاه کرد. دیگر گروهها یعنی زنان بادیه نشین، زنان دیوانه و به طور کلی زنان مسلمانی هستند که برای خود حریم نمیگیرند و بر پوشش اسلامی تحفظ ندارد که محدودهی مواضعی از بدن آنان که نگاه به آن جایز است ممکن است در مناطق و زمانهای مختلف متغیر باشد و توسعه یا تضییق یابد. بهعلاوه نگاه به بدن کودک غیرممیز جایز است. یکی دیگر از نتایجپایاننامه حاضر آن است که در میان فقها، نگاه تلذذی و تعمدی و ریبی در هر صورت حرام است؛ نگاه مرد به چهره و کف دستهای زن باشد یا به دیگر اعضای او؛ زن، خود حریم داشته باشد؛ حریم نگهدارد یا حریم نگه ندارد یا زن، حریم نداشته باشد. از سوی دیگر، در نگاه زن به مرد نیز این امر صدق میکند. نتیجهی دیگر اینکه امام خمینی(ره) و مراجع دیگر، دربارهنگاه به تصویر زنی که در تصویر پوشش اسلامی ندارد و برای بیننده ناشناخته است، معتقد به عدم اشکال هستند. همچنین براساس ادلهی یکسانی احکام نگاه به تصویر با احکام نگاه به موجود خارجی، از آنجا که آشکار ساختن تصویری از شرمگاه نیز به منزلهی آشکار ساختن خود شرمگاه است و بنابراین که آشکار ساختن عورت مسلمان بر مسلمان و غیرمسلمان حرام میباشد و نگاه به عورت مسلمان نیز به ملازمهی عرفی حرام است، آشکار ساختن تصویری عورت مسلمان و نیز نگاه به آن تصویر نیز حرام خواهد بود. بعلاوه از آنجا که غیرمسلمان (چه اهل کتاب و چه کافر به طور مطلق) در این باره از حرمت و حریم برخوردار است، نمیتوان به تصویر عورت او نگاه کرد. در نهایت، نگاه به تصویر زنانی که حرمت و حریمی ندارند همانند نگاه به خود آنان، بدون اشکال است؛ چه زنانی که بنابر مبنای مشهور در میان فقها از اساس حرمت ندارند مانند زنان اهل کتاب و چه زنانی که حرمت دارند ولی برای خود حریم نمیگیرند و در پوشش خود مبالات ندارند منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده
چکیده: نگاه به انسان (زن و مرد) در فقه شیعه تحت عنوان کلی «احکام نظر» مطرح است. موضوع محوری این پایاننامه، «احکام نگاه به تصویر» با توجه به رسانههای جمعی تصویری در دوران حاضر یعنی نقاشی، عکاسی و فیلم است. با توجه به اینکه در عصر حاضر، تصویر و رسانههای تصویری مانند نقاشی، عکاسی، تلویزیون، ویدئو و سینما، گستردگی بسیاری یافتهاند و مخاطبان زیادی را به خود جلب کردهاند، بحث احکام فقهی نگاه به تصویر، از بایستگی بیشتری برخوردار شده است تا از این طریق به نیاز مسئولان فرهنگی کشور در زمینه سیاستگذاری و نظارت و به نیاز هنرمندان و جامعههنری فعال در این عرصهها و نیز آگاهیبخشی به مخاطبان عام متدین، پاسخ داده شود. از اهداف پایاننامهی حاضر، طرح مسألهای به نام تصویر و جهان تصویری در فصل ماهیتشناسی تصویر و مقایسه آن با جهان خارج و بررسی اشتراکات و تمایزهای آنها است. همچنین هدف بررسی مبانی
اطلاعات تکميلي
- عنوان کامل: احکام نگاه به تصویر
- پژوهشگر: حمید میرخندان
- استاد راهنما: امیر غنوی
- استاد مشاور: محمدتقی هادیزاده
- نام مرکز علمی: مرکز مدیریت حوزههای علمیه - قم
- رشته تحصیلی: فقه و اصول
- مقطع تحصیلی: سطح سه حوزه
- موضوع: احکام زنان زن و رسانه / زن در اينترنت / زن در مطبوعات زن و فقه / فقه زنان
- تعداد صفحات: 110
- سال دفاع: 1384
- کلید واژه ها: احکام نگاه به تصویر، نگاه در فقه، منظور الیه، تلذذی بودن نگاه، تعمدی بودن نگاه ریبه بودن نگاه، نگاه به شرمگاه، نگاه به مواضع بدن زن غیر از صورت و کف دستان، نظر نگاه به تصویر در فقه






