چکیده
در آثار برخی اندیشمندان مسلمان نظیر غزالی، فخر رازی و خواجه نصیر طوسی تعالیم و آموزه‎هایی راجع به آداب رفتار و معاشرت با زنان به‎چشم‎می‎خورد. این آموزه‎ها عموماً در حکمت عملی و بخش تدبیر منزل و یا در ضمن کتب اخلاق و سیاست مطرح می‎شود و در آن، زن در چند نقش معین یعنی مادر، همسر و فرزند (دختر) بررسی می‎شود و یا ذات و سرشت و طبیعت وی مورد ملاحظه و مداقه قرار می‎گیرد.
در این مقاله جایگاه زن را در اندیشۀ غزالی بررسی می‎کنیم. او در سه اثر بزرگش در علم اخلاق یعنی احیاء‎علوم‎الدین، کیمیای سعادت و نصیحۀ‎الملوک به بررسی خلق‎و‎خو و روان‎شناسی زنان پرداخته و دربارۀ تعلیم و تربیت و حدود و حقوق و وظایف آنان اظهار نظر کرده است. ضمن تحلیل و نقد آرای وی در این سه اثر، می‎کوشیم تا با روشن کردن فضای اخلاقی حاکم بر بحث زنان در این آثار، ناهماهنگی محتوا و مدعای این کتب، یعنی تعلیم اخلاق را نشان دهیم
کلیدواژگان:غزالی؛ زن؛ دختر؛ مادر؛ همسر؛ احیاءالعلوم؛ کیمیای سعادت

نویسنده: فروغ السادت رحیم پور

فروغ‎السادات رحیم‎پورمقاله 4، دوره 3، شماره 5، بهار 1391

‎

چکیده
انقلاب‌ها از حیث پیامدهای جنسیتی دو نوع‌اند: مساوات‌گرا، که رهایی زنان یکی از اهداف آنها به‌شمار‎می‌رود؛ و مردسالارانه، که زن را در قالب خانواده محصور می‌سازند. شایسته است پیش از بررسی مفهوم مشارکت سیاسی زنان در جامعۀ‌ انقلابی ایران، درک کنیم که خبرگان تدوین‌کنندۀ‌ قانون اساسی چه نوع نگرشی نسبت به مسئلۀ‌ زن داشته‌‌اند. گمان نخستین آن است که خبرگان دارای نگرشی پنج‌وجهی (مذهبی، بدیهی، عقلانی، انقلابی، فقهی) بوده‎اند؛ یعنی، از یک‌ سو، مسئلۀ‌ زن محصور در شرع محسوب شد، زیرا فقها بر فضای ذهنی مجلس خبرگان چیرگی داشتند؛ و از دیگرسو، نگاه جمع‌گرایانه بر نگرش فردگرایانه غلبه یافت و زن به‌عنوان یک فرد، افزون بر ویژگی‌های فردی، در مجموعه‌ای به نام خانواده نیز اهمیت یافت.
کلیدواژگان:جنسیت و انقلاب؛ زنان؛ انقلاب اسلامی ایران؛ مجلس خبرگان قانون اساسی

نویسندگان:محسن خلیلی؛ نسترن صالح‌نیا

مقاله 3، دوره 3، شماره 5، بهار 1391

چکیده
مسئلۀ جنسیت همانند قومیت و ملیت قرنهاست که در تاریخ بشریت به سبب بی‎بصیرتی و جهالت تاریخی فرزند آدم، بحران‎ها و مصایبی را به ارمغان آورده است. زنان به دلیل تفاوتی که در عین تناسب بر اساس خلقت بدیع و حکیمانۀ خداوند با مردان داشته و به علت نقش اساسی که در طول تاریخ بر‎ عهده‎ گرفته‎اند، در تعارض دوسویۀ افراط و تفریط قرار داشته، گاه او را فوق انسان دانسته و در حد پرستش بالا برده‎اند و گاه او را از مقام انسانی فرود آورده و شیء انگاشته‎اند. نگاهی به تاریخ ادیان و فرهنگ‎های اقوام و ملل جهان نشان می‎دهد زن ـ‎جز در دین اسلام ‎ـ مقام شایسته‎ای نداشته و شخصیت او به عنوان موجودی جدا از کاروان انسانیت مطرح شده است. اسلام به حمایت از حقوق و شخصیت انسانی زن وارد میدان شد و او را انسانی برابر و مساوی با مرد دانسته و تحولی بنیادین در تفکر بشری و فرهنگ جامعۀ جاهلی آن روز ایجاد کرد.
پس از انقلاب عظیم اسلام و تحولات ناشی از این مکتب انسان‎ساز، تحولی شگرف در مسائل زنان رخ داد. اما، به سبب حوادث بعد از رحلت پیامبر (ص) و بیراهه رفتن مسیر خلافت پس از رسول‎الله (ص)، مقابله با حاکمیت تفکر علوی، اقداماتی چون تعطیلی صدسالۀ نقل حدیث، مجال دادن به قصه‎پردازان در اشاعۀ اسرائیلیات در جامعۀ اسلامی، جعل حدیث، توطئه از سوی یهودیان و همدلی بنی‎اسرائیل و بنی‎امیه در توسعۀ اسرائیلیات، فقدان علم و معرفت لازم در پاسخ‎گویی به مسائل روز، زمینه‎سازی برای بازگشت جاهلیت و عصبیت عربی در مسائل مرتبط با زنان و عواملی از این دست، موانعی را بر سر راه تداوم حرکت بنیادین اسلام در تحول جایگاه حقوقی و انسانی زنان ایجاد کرد. بر همین اساس و به‎رغم تلاش امامان شیعی در تداوم سیرۀ پیامبر (ص)، در بسیاری از متون دینی مطالبی دربارۀ زنان به‎چشم‎می‎خورد که رد پای روشنی از فرهنگ جاهلی و یهود عنود و تحریف‎آفرین است که لزوم بازنگری دقیق و موشکافانۀ آن را ایجاب می‎نماید تا دیدگاه حقیقی دین در مورد جایگاه و نقش زن در نظام آفرینش از میان این ابهامات نمایان گردد.
کلیدواژگان:اسلام؛ زنان؛ تعارض متون؛ تحریف متون؛ اسرائیلیات؛ فرهنگ جاهلی

‎نویسندگان:لیلی جعفری نجفی؛ عزت السادات میرخانی؛ نهله غروی نائینی

مقاله 2، دوره 3، شماره 5، بهار 1391‎

چکیده
در مقالۀ پیش رو، برای بررسی نقش زنان حرم‌سرا در اصلاحات دورۀ ناصری، با بهره‌گیری از رویکرد انتخاب عقلانی به مثابۀ یکی از نظریه‎های عمومی جامعه‎شناسی تاریخی، به توصیف استدلال‌های ارائه شده از سوی زنان حرم‎سرا، در مخالفت با سه بازة اصلاحی 1264-1267 (اصلاحات میرزا تقی‌خان امیرکبیر)؛ 1275- 1278 (اصلاحات شخص ناصرالدین‌شاه)؛ 1287-1290 (اصلاحات میرزا حسین‌خان سپهسالار) پرداخته‌ایم. این مقاله، با نقد نگاه حاکم در تحلیل‌های تاریخی که زنان حرم‎سرای شاهی را به ابژه‌هایی جنسی فرو می‌کاهد که بازیچه‌ای برای پیشبرد منافع درباریان، دیوانیان و روحانیان مخالف اقدامات اصلاحی بودند و بر اندام زنانۀ خود و اغواگری متوسل می‌شدند، با تمرکز بر دو تن از زنان حرم‎سرا یعنی مهدعلیا (مادر ناصرالدین‌شاه) و انیس ‌الدوله (همسر ناصرالدین‌شاه)، بر انتخاب عقلانی این کنش‎گران حاضر در عرصۀ اصلاحات تأکید و استدلال‎های آنان برای مخالفت با رویه‌های اصلاحی را بررسی می‌کند و نشان می‎دهد که نوع استدلال‎های آنها در مخالفت با اصلاحات، تفاوت چندانی با دیگر گروه‌های مخالف رویۀ اصلاحی در دورۀ ناصری ندارد
کلیدواژگان:اصلاحات دورۀ قاجار؛ مخالفان اصلاحات؛ زنان حرم سرا؛ مهدعلیا؛ انیس‌الدوله؛ انتخاب عقلانی

نویسندگان:محمدرضا جوادی یگانه؛ ریحانه جوادی

مقاله 1، دوره 3، شماره 5، بهار 1391

چکیده
برخورداری از سلامت جسمی، روانی، و اجتماعی ازجمله مهم‌ترین ضرورت‌های انسان‌ها در هر جامعه‌ای است که علاوه‌بر فواید شخصی و اجتماعی، موجب ارتقا و رشد جامعه می‌شود. زنان تقریباً نیمی از جمعیت ترکیه را تشکیل می‌‌‌‌‌دهند و نقشی کلیدی در وضعیت بهداشت و سلامت خود، خانواده،‌ و جامعه پیرامونشان ایفا می‌کنند. زنان ازجمله افراد جامعه‌اند که توجه به سلامت روانی آن‌ها اهمیت بسیاری دارد. امیدواری، سرزندگی، و شادابی می‌تواند تأثیر بسزایی در نحوه فعالیت آن‌ها داشته باشد و به نوبه خود موجبات شادی نسل بعد را فراهم سازد. تأمین سلامت روان زنان نه‌تنها برای خود آن‌ها بسیار ضروری است، بلکه در ارتقای سلامت روان کل جامعه نیز می‌تواند نقشی بسیار کلیدی ایفا کند. با توجه به این‌که ترکیه درصدد است شاخص‌های توسعه را در جامعه پیاده سازد و به عضویت اتحادیه اروپا درآید، برای این کشور توجه به این نکته حائز اهمیتی ویژه است. تحقیق حاضر جهت تبیین چگونگی نرخ امید، رضایت از زندگی، و سلامت روان زنان در ترکیه است. این مقاله برگرفته از طرحی تحقیقاتی با عنوان «درآمدی بر وضعیت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی زنان در جمهوری ترکیه» است، که گروه بررسی مسائل زنان پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی آن را به پیشنهاد سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی ارائه داده است. این پژوهش از نوع توصیفی ـ تحلیلی است. اطلاعات جامعه مورد مطالعه (آمار و ارقام آماری در خصوص وضعیت سلامت روان زنان ترکیه) به ‌شیوه اسنادی ـ کتاب‌خانه‌ای گرد‌آوری شده است و داده‌های مورد نیاز، از نتایج آخرین سرشماری سازمان آمار و اطلاعات ترکیه، سال‌نامه‌های آماری، مراکز آمار و اطلاعات مؤسسات آموزش عالی، و مرکز بهداشت و درمان و انیستیتوی آمار ترکیه در دوره 2009 - 2012 استخراج شده است.
یافته‌ها حاکی از آن است که نرخ امید به زندگی و سطح عمومی شادی زنان در دهه‌های گذشته در ترکیه افزایش چشم‌گیری داشته است، لکن میزان رضایت‌مندی از سلامت طی سال‌های 2003 - 2010 در بین مردان بسیار بیش‌تر از زنان است و افرادی که اصلاً از سلامتی خود رضایت ندارند در میان زنان از مردان بیش‌تر بوده‌اند.
کلیدواژگان:امید به زندگی؛ رضایت از زندگی؛ سلامت روان؛ زنان؛ ترکیه

نویسندگان:بهاره نصیری؛ مریم السادات هاشمی فشارکی؛ فاطمه بدوی؛ آمنه بختیاری

مقاله 7، دوره 2، شماره 4، زمستان 1390

چکیده
در جهان کنونی، به‌رغم روند شتاب‌زده توسعه و تحول در زندگی مادی بشر و تنوع در ابزار، در دست‌یابی به مقاصد و اهداف انسانی و تأمین حق امنیت و حریت و بالاخره در بازیابی هویت ملت‌ها، موانع و بحران‌های متعددی ایجاد شده است که به‌شدت اذهان اندیشمندان جوامع را به خود مشغول ساخته است. توسعه پورنوگرافی، اباحی‌گری، تقدم اصالت لذت و قدرت و منفعت بر رعایت حقوق معنوی و حدود اخلاقی، گسترش خشونت، و غیره این پرسش را قوت می‌بخشند که طراحان جنگ سرد در حذف مرزهای جغرافیایی با گسترش ارتباطات چه‌چیزی جز تخدیر افکار و وارونه‌سازی رفتار را جست‌وجو می‌کنند؟ ازسوی دیگر، ملت‌های بیدار اسلامی در راستای حفظ هویت ملی و ارزش‌های دینی، در مقابله با این هجمه بی‌حد و حصر بایستی چه تمهیداتی لحاظ کنند تا حفاظت از حقوق معنوی و سلامت نسل، نفس، و عقل در آیندۀ این ملت‌ها به‌صورتی شایسته رقم بخورد.
در این راستا، حجاب و رعایت عفاف از مختصات ارزشی زن مسلمان در سراسر جهان است که ضرورت و بداهت عقلی و شرعی آن در داخل و خارج از ابعاد گوناگون واکاوی شده است، اما به‌سبب تأثیر عمیق آن در تحکیم ارزش‌ها، نفی هویت ابزاری از زنان، تأمین امنیت فرد و اجتماع، و غیره هم‌چنان به آن فراوان حمله می‌شود؛ بنابراین در جوامع اسلامی، بررسی و تحلیل موضوع از ابعاد گوناگون ضروری است و بایستی با ایجاد تحول ساختاری در پاسخ‌گویی از موضع انفعال به موضع فعال جهانیان را در این امر به واکنشی منطقی فرا خواند.
در این نوشتار، بر اساس دغدغه‌های مذکور، اهتمام بر آن است که پشتوانه‌های منطقی ـ عقلانی حکم عفاف و حجاب در آیینه غایات و مقاصد و اصول اسلامی بررسی شود و تأملات اندیشمندان غیر اسلامی در ابراز نگرانی از مخاطرات موجود و ارائه شیوه‌های حکیمانه ازسوی اسلام در برون‌رفت از این بن‌بست با رویکرد پشتوانه‌های احکام شرعی بررسی شود.
کلیدواژگان:چالش‌های معاصر؛ ارمغان روشن‌گری؛ حقوق معنوی؛ تأملات متفکران؛ مقاصد و اصول شرعی؛ عفاف و حجاب

نویسنده:عزت السادات میرخانی

مقاله 6، دوره 2، شماره 4، زمستان 1390

چکیده
این پژوهش درصدد بررسی نقش زنان مترجم، در تاریخ ترجمه ایران، در 100 سال ‌اخیر است. روش پژوهش توصیفی است و از دو ابزار پرسش‌نامه و مصاحبه (جمعاً با 54 صاحب‌نظر ترجمه) برای گردآوری داده‌ها استفاده می‌کند. داده‌ها، پس از طبقه‌بندی و کدگذاری، با نرم‌افزار SPSS تحلیل می‌شود. یافته‌های این پژوهش نشان داد که بانوان مترجم به‌رغم مشکلات اقتصادی، اجتماعی، و خانوادگی نقشی تأثیرگذار در تاریخ ترجمه و نیز ادبیات ایران داشته‌اند. ادبیات کودک مطلوب‌ترین حوزه ترجمه برای آن‌ها بوده و بیش‌ترین آثار از انگلیسی به فارسی ترجمه شده است. به‌‌نظر می‌رسد سطح تحصیلات خانواده عامل مهمی در پیشرفت آنان بوده است. موفقیت آنان با توجه به مشکلات فراوانشان نشانه واضحی است که پشتکار، آموزش، و تجربه عوامل حقیقی موفقیت آنان بوده‌ است.
کلیدواژگان:نقش زنان مترجم؛ تاریخ ترجمه؛ ایران؛ 100 سال اخیر

نویسندگان:منیره قربانی؛ علی رحیمی؛ حسین حیدری تبریزی

مقاله 5، دوره 2، شماره 4، زمستان 1390