کتاب «نهج الحیاة، یا فرهنگ سخنان فاطمه(س)» در سال 1372 توسط جناب حجةالاسلام محمّد دشتى و جمعى از پژوهشگران مؤسسه تحقیقاتى امیرالمؤمنین(ع) و با حمایت اقتصادى بنیاد فرهنگى امام رضا(ع)، پس از شش سال تلاش به چاپ رسید و در زمان کوتاهى، چند نوبت تجدید چاپ شد.

(آنچه در ادامه می آید نوشتاری است پاسخ گونه به پرسش از «فدک» که پیش از این در نشریه پرسمان انتشار یافته و اکنون به مناسبت ایام فاطمیه بازنشر می شود.).

پرسش شما را در دو بخش پاسخ می گوییم:

فدک چیست؟

الف) موقعیت جغرافیایی فدک

فدک دهکده ای در شمال مدینه بود که تا آن شهر دو یا سه روز راه فاصله داشت.(1) این دهکده در شرق خیبر و در حدود هشت فرسنگی(2) آن واقع بود و ساکنانش همگی یهودی شمرده می شدند. امروزه فاصله خیبر تا مدینه را حدود 120 یا 160 کیلومتر ذکر می کنند.(3)

ماجراي فدك و محروم شدن اهل بيت (عليهم السلام) از آن، از ابعاد مختلفي قابل بررسي است. از جمله اين ابعاد، حديث «نحن معاشر الانبيا لانورث» مي باشد كه براي توجيه شرعي اقدام كنندگان به مصادره فدك و توسط آنان، مطرح گرديده است؛ اما اين حديث از نظر سند چه كيفيتي دارد؟ و از نظر معيارهاي نقد حديث و شناخت حديث صحيح از غير آن، در چه وضعيتي قرار دارد؟ آيا دلايل و قراين بر صحت آن دلالت دارند يا بر خلاف آن مي باشند؟

مقدمه

«حدیث»، در اصطلاح، به معنای قول، فعل و تقریر معصوم است. از آن جا که حضرت زهرا علیهاالسلام با استناد به آیه تطهیر(1) و حدیثی که ام سلمه، همسر رسول خدا صلی الله علیه و آله وسلم، نقل کرده (2) یکی از معصومان اهل بیت رسول اکرم است، گفتار و کردار و تقریر آن حضرت، حدیث، به همان معنای گفته شده، است. بنابراین کاوش و دقت در احادیث منقول از این بانوی بزرگ اسلام، که گفتار و کردارش الگوی زن و مرد مسلمان است، و معرفی راویان احادیث آن حضرت، ضروری است.

نمونه انسان کامل

راستی اگر بتوان یک انسان کاملی را در چهره یک زن معرّفی نمود. تنها مصداق کامل، صدیقه کبری فاطمه زهرا(س) است.امام راحل در این زمینه می گوید: «(ولادت فاطمه زهرا(س)) روز بزرگی است، یک زن در دنیا آمد که مقابل همه مردان است. یک زن به دنیا آمد که نمونه انسان است. یک زن به دنیا آمد که تمام هویّت انسانی در او جلوه گر است.»(1)در جای دیگر می گوید: «روز ولادت سرتاسر سعادت صدیقه طاهره که والاترین روز برای انتخاب روز زن است...این ولادت با سعادت در زمان و محیطی واقع شد که زن به عنوان یک انسان مطرح نبود و وجود او موجب سرافکندگی خاندانش در نزد اقوام مختلف جاهلیّت به شمار می رفت. در چنین محیط فاسد و وحشتزایی، پیامبر بزرگ اسلام دست زن را گرفت و از منجلاب عادات جاهلیّت نجات بخشید...این مولود شریف است، تا نشان دهد که زن، بزرگی ویژه ای در جامعه دارد که اگر برتر از مرد نباشد، کمتر نیست.»(2)

فاطمه(س) دخت پیغمبر اکرم(ص) در بین زنان عالم، معروف‏ترین و محبوب‏ترین چهره دینى، اخلاقى، ایمانى، علمى، ادبى و معنوى به شمار مى ‏آید. جاذبیت حضرت فاطمه(س) قلمروىی بس وسیع دارد که پیش از زندگى او در این جهان شروع مى‏ شود و تا مرز ابدیت امتداد مى‏یابد.حضرت زهرا(س) در عمر کوتاه ولى پر برکت خود، عالى‏ ترین درسهاى زندگى را به انسانها آموخت و بهترین سرمشق و نمونه براى زنان جهان گردید.

مقاله حاضر بر آن است تا برخی از ابعاد شخصیت فاطمه زهرا (س) را بر اساس روایات نبوی به بحث بگذارد. از این رو، پس از مقدمه‏ای کوتاه، جایگاه فاطمه زهرا(ع) در هستی، در پیشگاه الهی و نزد پیغمبر اکرم(ص) مورد بررسی قرار گرفته است. پس از آن مقام علمی، مقامات معنوی و عرفانی، زهد و بی‏رغبتی و أسوه جاودانی بودن آن حضرت بر اساس روایات تبیین شده است. در بخش پایانی مقاله نیز چند نکته قابل تدبّر در زندگی آن حضرت بیان شده است.