چکیده عنوان: بررسی میزان آگاهی نوسوادان زن استان تهران از حقوق فردی و اجتماعی مندرج در قانون اساسی اهداف پژوهش: هدف این پژوهش به این پرسشهاست: 1- آیا آموزشی که نوسوادان در کلاس‌های نهضت سواد‌آموزی تا پایان دوره پنجم ابتدایی می‌بینند، به افزایش آگاهی و شناخت آنها از حقوق فردی و اجتماعی کمک می‌کند؟ 2- چه عوامل دیگری به غیر از آموزش سواد در کسب و یا افزایش آگاهی نوسوادان از حقوق فردی و اجتماعی مؤثر است؟ 3- باتوجه به مفاهیم و اهدافی که از سواد‌آموزی در ذهن دست‌اندرکاران این امر وجود دارد و با اتخاذ روش‌ها و محتواهای آموزشی موجود، آیا امکان دارد که آموزش سواد به بزرگسالان در ایران بتواند در جهت آگاه کردن آنان نسبت به حقوق فردی و اجتماعی عمل کند؟ اهمیت و ضرورت اجرای پژوهش: اولاً باتوجه به تعاریفی که از آموزش بزرگسالان و سواد‌آموزی ارائه و در مجامع جهانی پذیرفته شده و اهدافی که برای آن منظور شده است مانند آموزش برای توسعه، آموزش برای احقاق حقوق سیاسی و اجتماعی و این که سواد را نمی‌توان از مشارکت جدا کرد و از طرفی مشارکت نیاز به آگاهی دارد، ثانیاً، باتوجه به حقوق قانون اساسی که همه شهروندان یکسان از مواهب آن برخوردارند و این که جهل به این برابری حقوقی، گام اول هر نوع بی‌عدالتی اجتماعی است و آگاهی از آن، گام اول و لازم جهت احقاق حق و برقراری عدالت اجتماعی است. لزوم انجام پژوهشی که آگاهی‌های حاصل از سواد‌آموزی در زمینه حقوق فردی و اجتماعی را بررسی کند مشخص می‌شود. فرضیه‌های پژوهش: الف – فرضیه‌های مربوط به بررسی میزان آگاهی فرضیه اصلی (1) – تفاوت معناداری بین میزان آگاهی نوسوادان دوره پنجم و نوسوادان دوره مقدماتی در مورد حقوق فردی و اجتماعی وجود ندارد. فرضیه اصلی (2) – تفاوت معناداری بین میزان آگاهی دقیق نوسوادان دوره پنجم و آموزشیاران از حقوق فردی و اجتماعی وجود ندارد. ب – فرضیه‌های به بررسی عوامل موثر بر آگاهی فرضیه اصلی (3) – شغل نوسوادان بر میزان آگاهی آنان از حقوق فردی و اجتماعی اثر دارد. فرضیه علی (1-3) – نوسوادان کارگر نسبت به نوسوادان خانه‌دار آگاهی بیشتری از حقوق فردی و اجتماعی دارند. فرضیه اصلی (4) – منطقه سکونت نوسوادان بر میزان آگاهی‌آنان از حقوق فردی و اجتماعی اثر دارد. فرضیه فرعی (1-4) نوسوادان حاشیه نشین نسبت به نوسوادان روستا نشین آگاهی بیشتری از حقوق فردی و اجتماعی دارند. فرضیه فرعی (2-4) نوسوادان شهرنشین نسبت به نوسوادان روستانشین آگاهی بیشتری از حقوق فردی و اجتماعی دارند. فرضیه اصلی (5) – سطح تحصیلات خانواده نوسوادان بر میزان آگاهی آنان از حقوق فردی و اجتماعی اثر دارد. فرضیه اصلی (6) – وضعیت اقتصادی نوسوادان بر میزان آگاهی آنان از حقوق فردی و اجتماعی اثر دارد. فرضیه اصلی (7) – طبقه اجتماعی نوسوادان بر میزان آگاهی آنان از حقوق فردی و اجتماعی اثر دارد. روش پژوهش: روش پژوهش حاضر روش شبه تجربی است. جامعه آماری پژوهش شامل آموزشیاران و نوسوادان زن دور مقدماتی و پنجم استان تهران می‌شود. نوسوادان به دو گروه الف و ب تقسیم می‌شوند. تعداد نمونه ها شامل 31 آموزشیار، 140 نوسواد گروه الف (84 نوسواد دوره مقدماتی و 56 نو سواد دوره پنجم) و 131 نوسواد گروه ب (77 نوسواد دوره مقدماتی و 54 نوسواد دوره پنجم) می‌باشد. روش نمونه‌گیری، طبقه‌بندی چند مرحله‌ای خوشه‌ای اطلاعات به روش میدانی و به وسیله مصاحبه‌ گردآوری شده و ابزار و الگوی آن پرسشنامه بوده است. در این پژوهش سه گونه پرسشنامه وجود دارد. دو نوع آن اختصاص به نوسوادان دارد. ساختار پرسشنامه‌های نوسوادان بدین‌گونه است که حاوی دو قسمت سئوالات مشترک (43 سؤال) و سئوالات ویژه می‌باشد. در پرسشنامه گروه (الف)، 21 سئوال ویژه و در پرسشنامه گروه (ب)، 24 سئوال ویژه وجود دارد که میزان آگاهی نوسوادان را از حقوق فردی و اجتماعی می‌سنجد. پرسشنامه آموزشیاران شامل سئوالات اختصاصی آموزشیاران و مجموعه سئوالات ویژه پرسشنامه‌های گروه (الف) و (ب) می‌باشد. داده‌‌های به دست آمده از مصاحبه با استفاده از فراوانی‌ها و روش آزمون لامن – ویتنی، آزمون همگونی 2x و آزمون تحلیل لگ خطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته است. نتایج به دست آمده از تجزیه و تحلیل داده‌ها: فرضیه اصلی (1) – باتوجه به نتایج هر دو گروه (الف) و (ب) امکان اظهار نظر قطعی در مورد رد یا پذیرش این فرضیه وجود نداشت. باتوجه به این که میان نوسوادان دوره مقدماتی و پنجم از لحاظ «آگاهی از حق» تفاوتی وجود نداشت، فرضیه در مورد نظر نوسوادان در مورد حقوق فردی و اجتماعی تایید شد. ولی میان نوسوادان دوره مقدماتی و پنجم از لحاظ «آگاهی از قانون» تفاوت وجود داشت بنابراین فرضیه در مورد آگاهی نوسوادان از این که قانون در مورد حقوق یاد شده چه گفته رد شد. فرضیه اصلی (2) باتوجه به نتایج هر دو گروه (الف) و (ب) این فرضیه تایید شد و چنین استنباط شد که افزایش سطح سواد به افزایش آگاهی از حقوق فردی و اجتماعی نمی‌انجامد. فرضیه اصلی (3) – باتوجه به نتایج گروه (الف) این فرضیه تایید شد. البته شغل نوسوادان بر نظر آنان در مورد حقوق یاد شده اثری نداشت. ولی باتوجه به نتایج گروه (ب) این فرضیه تایید نشد. فرضیه فرعی (1-3) – این فرضیه فقط بر روی سئوالات گروه (ب) مورد بررسی قرار گرفت و در مورد حق آموزش رایگان، حقوق زن و مرد و حقوق زندانیان تایید نشد ولی در مورد حق داشتن مسکن و آزادی احزاب تایید شد. فرضیه اصلی (4) باتوجه به نتایج گروه (الف)، این فرضیه تایید نشد. در مورد گروه (ب) نیز این فرضیه تایید نشد ولی رد هم نشد. زیرا بر میزان آگاهی از حق آموزش رایگان و آزادی احزاب اثر داشته و باتوجه به اهمیت حقوق یاد شده و اثرهای مشاهده شده، امکان نادیده گرفتن متغیر منطقه سکونت وجود نداشت. فرضیه فرعی (1-4) جهت بررسی این فرضیه فقط سئوالان گروه (الف) مورد آزمون قرار گرفت و علیرغم آگاهی بیشتر نوسوادان حاشیه‌نشین نسبت به روستانشین در مورد حق انجام راهپیمایی فرضیه فوق تایید نشد. فرضیه فرعی (2-4) جهت بررسی این فرضیه فقط سئوالات گروه (الف) مورد آزمون قرار گرفت و علیرغم آگاهی بیشتر نوسودان شهرنشین نسبت به روستانشین در مورد حق انجام راهپیمایی فرضیه فوق تایید نشد. فرضیه اصلی (5) – جهت بررسی این فرضیه فقط سئوالات گروه (الف) مورد آزمون قرار گرفت و براساس جمع‌بندی نتایج، فرضیه فوق تایید شد. فرضیه اصلی (7) جهت بررسی این فرضیه فقط سئوالات گروه (الف) مورد آزمون قرار گرفت و براساس نتایج، فرضیه فوق تایید نشد ولی رد هم نشد. زیرا هر چند اثر کمی در دو مورد از حقوق دارد ولی به دلیل اهمیت نظر و آگاهی دقیق در بین اجزای آگاهی و باتوجه به اهمیت حق انجام راهپیمایی که از حقوق سیاسی به شمار می‌رود نمی‌توان بسادگی در مورد این فرضیه داوری کرد. به نظر می‌رسد جهت تبیین بیشتر، لازم است این فرضیه با تأکید بر یکی از حقوق مورد تحقیق و بررسی بیشتری قرار گیرد.