چکیده: به منظور بررسي و مقايسه تاثير منبع كنترل و جنسيت بر سازگاري كلي، فردي و اجتماعي دانش آموزان، نمونه اي مشتمل بر 296 دانش آموز (133 پس و 163 دختر) سال دوم متوسطه، به شيوه نمونه گيري تصادفي خوشه اي ساده انتخاب شدند و داده هاي مورد نياز از طريق اجراي مقياس منبع كنترل دروني-بيروني راتر و پرسشنامه شخصيتي كاليفرنيا ‏‎(CTP)‎‏ بدست آمد. بر اين اساس سه سوال تحقيقاتي مورد بررسي قرار گرفت كه عبارتند از: 1- آيا منبع كنترل و جنسيت موجب تفاوت معني دار در سازگاري كلي دانش آموزان مي گردد؟ 2- آيا منبع كنترل و جنسيت موجب تفاوت معني دار در سازگاري فردي دانش آموزان مي گردد؟ 3- آيا منبع كنترل و جنسيت موجب تفاوت معني دار در سازگاري اجتماعي دانش آموزان مي گردد؟ جهت بررسي سوالات فوق از روش تحليل واريانس دو طرفه استفاده شد. آزمون تحليل واريانس دو طرفه در ارتباط با سوال اول نشان داد كه منبع كنترل در سازگاري كلي دانش آموزان به طور معني داري تاثير دارد و تفاوتها در سطح ‏‎(P<0/0001)‎‏ معني دار است. به طوريكه دانش آموزان داراي منبع كنترل دروني سازگاري بهتري از خود نشان دادند. همچنين نتايج تحليل نشان داد كه تفاوتهاي جنسي در سازگاري كلي در سطح ‏‎(P=0/005)‎‏ معني دار است و دختران نسبت به پسران سازگاري بالاتري از خود نشان دادند. آزمون تحليل واريانس دو طرفه در ارتباط با سوال دوم نشان داد كه تفاوت بين ميانگينهاي نمره سازگاري فردي با توجه به منبع كنترل در سطح ‏‎(P<0/0001)‎‏ معني دار است. بدين معني كه دانش آموزاني كه داراي منبع كنترل دروني بودند سازگاري فردي بالاتري از خود نشان دادند. همچنين نتايج نشان دهنده تفاوتهاي جنسيتي در سازگاري فردي بود. بطوريكه در سطح ‏‎(P=0/045)‎‏ تفاوتها معني داري نشان داد. بدين معني كه دختران سازگاري فردي بالاتري نسبت به پسران از خود نشان دادند. نتايج حاصل از انجام تحليل واريانس حاكي از آن بود كه جنسيت و كنبع كنترل تاثير تعاملي بر سازگاري فردي نداشت. تحليل واريانس دو طرفه در ارتباط با سوال سوم نشان داد كه متغير منبع كنترل به طور معني داري در سازگاري اجتماعي دانش آموزان تاثير مي گذارد ‏‎(P<0/0001)‎‏. بدن معني كه دانش آموزان با منبع كنترل دروني سازگاري اجتماعي بالاتري از خود نشان دادند. نتايج نشان دهنده تفاوتهاي جنسيتي در سازگاري اجتماعي بود كه تفاوتها در سطح ‏‎(P=0/004)‎‏ معني دار بود. به طوريكه دختران سازگاري اجتماعي بالاتري از خود نشان دادند. تاثير تعاملي جنسيت و منبع كنترل بر روي نمرات سازگاري اجتماعي مورد ملاحظه قرار گرفت و تعامل معني دار بدست نيامد. به طور كلي از يافته هاي تحقيق مي توان نتيجه گيري كرد كه هر يك از متغيرهاي منبع كنترل و جنسيت در سازگاري كلي، فردي و اجتماعي دانش آموزان تاثير معنا دار مي گذارد و تاثير تعاملي جنسيت و منبع كنترل در نمره هاي سازگاري كلي، فردي و اجتماعي معنادار نيست. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده