زنان ایرانی که تا پیش از آن در پستوی خانه روزگار می‌گذراندند و از حداقل‌های زندگی نیز برخوردار نبودند و اکثریت مواقع مورد تمسخر و توهین مردان قرار می‌گرفتند؛ به صحنه‌ی اجتماع آمده و نه‌ تنها برای احقاق حق خود، بلکه برای پیشرفت جامعه در صحنه‌ها‌ی سیاسی، اجتماعی و فرهنگی شرکت ‌جستند؛ بازتاب این تغییر و تحول در جایگاه و نقش زنان را می‌توان در ادبیات عصر قاجار مشاهده نمود. البته زنان در مسیر تحول در جایگاه و نقش خود در اجتماع، با موانع مهمی مانند مخالفت سنت‌گرایان مواجه بودند. اما این مسائل نه تنها باعث نشد که آنان صحنه را خالی کنند، بلکه به اشکال گوناگون در راه اهداف خود تلاش کردند. انعکاس شخصیت، جایگاه و نقش متحول زنان را در عرصه‌ی ادبیات و اجتماع عصر قاجاریه می‌توان مشاهده نمود؛ به طوری ‌که زنان به اهمیت تعلیم و تربیت برای خود پی برده و مدارس جدید دخترانه‌ی بسیاری را ایجاد کردند. هم‌چنین، در راستای حمایت از اهداف‌شان، تشکل‌ها و انجمن‌هایی تأسیس گردید و روزنامه‌هایی توسط مردان و گاه زنان انتشار یافت، که در آن‌ها زنان اندیشه‌ها و خواسته‌های خود را از حکومت و اجتماع، به اشکال مختلف، بیان نمودند و با برگزاری راهپیمایی‌ها و میتینگ‌هایی، اندیشه‌های خود را در جامعه نشر دادند. می‌توان همه‌ی این مسائل را در کتاب‌های نظم و نثر و هم‌چنین، سفرنامه‌های این دوره مشاهده کرد. بنابر این، ادبیات این دوره گره‌خوردگی خاصی با اجتماع دارد. اگرچه کتاب‌ها و پژوهش‌های بسیاری درباره‌ی عصر قاجار نگاشته شده است؛ اما با توجه به لزوم تحلیل و بررسی جایگاه و شخصیت زنان از دید‌گاه جامعه‌شناختی، نگارنده در این پایان‌نامه از این منظر به این مقوله پرداخته است. این پایان‌نامه، بر اساس روش تحلیل محتوا و با استفاده از کتاب‌های تاریخی، ادبی و سفرنامه‌ها، در چهار فصل تدوین شده است.