چکیده: در پژوهش حاضر، نقش عوامل تحصيلي، اقتصادي و اجتماعي خانواده در سلامت رواني دختران نوجوان مورد مطالعه قرار گرفته است . هدف كلي پژوهش ، متمركز بر تهيه جواب براي اين پرسش است كه آيا عوامل خانوادگي دختران نوجوان مي‌تواند بر سلامت رواني آنان اثر بگذارد؟ با توجه به دلالتهاي ضمني كه در اثر مطالب گردآوري شده در ادبيات پژوهش حاصل گرديد، سه فرضيه كلي درباره موضوع اصلي پژوهش ، تدوين و توسط مدلهاي آمار استنباطي مورد آزمون قرار گرفت . گروه نمونه مورد مطالعه در اين پژوهش را 524 نفر دانش‌آموزان سال يكم دبيرستانهاي دخترانه نظام واحدي شهر تهران تشكيل مي‌دهند كه در يك نمونه‌برداري چند مرحله‌اي به شيوه تصادفي از چهار منطقه آموزشي شهر تهران انتخاب شده‌اند و همگي آنها در زمان انجام پژوهش در محدوده سن 15 سال و بالاتر قرار داشته‌اند. ابزارهاي پژوهش را دو پرسشنامه تشكيل مي‌دهد. پرسشنامه اول با نام تشخيص مشكلات خانوادگي، به منظور مشخص نمودن اندازه‌هاي متغيرهاي مستقل پژوهش ، بكار رفته و شامل سه بخش عوامل تحصيلي خانواده (13 سئوال)، عوامل اقتصادي (6 سئوال) و عوامل اجتماعي خانواده (18 سئوال) و برخي مشخصات فردي است پرسشنامه دوم تحت عنوان پرسشنامه سلامت عمومي، در سال 1979 توسط گلدبرگ و هيلر در 28 ماده تدوين يافته و كارآئي آن در سرند اختلالات رواني غيرسايكوتيك است . اين پرسشنامه شامل چهار بخش علائم جسماني، اضطراب ، افسردگي و كنش اجتماعي است . گزينه‌هاي مواد هر دو پرسشنامه در طيف ليكرت با چند درجه از خيلي كم تا خيلي زياد مطرح گرديده و اختصاص نمره براي گزينه‌هاي پرسشنامه اول از شدت خيلي كم تا خيلي زياد بين 1 تا 4 و براي پرسشنامه دوم بين 0 تا 3 صورت گرفته است . اعتبار هر دو پرسشنامه در سطح نسبتا قوي و قابل قبول 0/83 قرار دارد. روائي پرسشنامه سلامت عمومي نيز از طريق همبستگي با ابزارهاي ديگري نظير پرسشنامه SCL90، PSE در حدود 0/78 گزارش گرديده است . به منظور تجزيه و تحليل آماري داده‌هاي حاصل از اجراي دو پرسشنامه بر روي آزمودنيها، هر بار با توجه به هريك از صفاتي كه به عنوان متغير مستقل در پژوهش حاضر مطرح گرديده، آزمودنيها به چند دسته تقسيم شده‌اند و سپس ميانگين نمره‌هاي مربوط به اندازه سلامت عمومي آنان (در بخشهاي مختلف و كل پرسشنامه) با استفاده از روشهاي آماري t استودنت و تحليل واريانس يكراهه با يكديگر مقايسه شده است و معناداري آزمون تفاوت ميانگينهاي نمرات زيرگروهها در سطح 0/05 اختيار شده است . دستاوردهاي پژوهش را در دو بخش به شرح زير مي‌توان خلاصه نمود: الف) عواملي كه با ابعاد مختلف سلامت عمومي فرزندان ارتباط نداشته‌اند عبارت است از سطح تحصيلات پدر و مادر، نوع شغل پدر و مادر، نوع سكونت (رهن، اجاره و شخصي) زياد و كم بودن اطاقهاي ساختمان محل سكونت ، تعداد فرزندان يا جمعيت خانواده، چندشغلي بودن پدر، و زندگي در خانواده‌هاي همبسته و گسسته، در تمامي اين موارد ميانگين نمرات سلامت عمومي آزمودنيها به تفكيك سطوح متغيرهاي ياد شده تفاوتي نشان نداده‌اند. ب) عواملي كه در سلامت عمومي فرزندان مؤثر شناخته شده عبارتند از: نحوه رفتار والدين در امور تحصيلي فرزندان، تكافوي درآمد ثابت ماهيانه پدر، تقويت حس استقلال و روحيه خودگرداني در فرزندان، اختلاف نظر بين والدين، مطلوبيت رفتار والدين با فرزندان (از لحاظ تبعيض قائل شدن بين آنان و اتخاذ شيوه‌هاي تشويقي و تنبيهي مناسب)، ميزان رضايت از زندگي والدين و زندگي جداگانه با مادر. در تمامي اين موارد، ميانگين نمرات سلامت عمومي آزمودنيها مشتمل بر چهار بخش علائم جسماني، علائم اضطراب ، افسردگي و كنش اجتماعي به تفكيك سطوح متغيرهاي ياد شده تفاوت چشمگير داشته و از لحاظ آماري معنادار بوده است . با توجه به ماهيت پژوهش كه از نوع شبه‌تجربي است ، طبعا نمي‌توان درباره دلائل تفاوتهاي مشاهده شده به طور قطع و يقين مطالبي را عنوان نمود. اما در هر صورت وجود ارتباط برخي عوامل تحصيلي، اقتصادي و اجتماعي خانواده (با تاكيد بر فضاي رواني خانواده) با سلامت رواني فرزندان كه در اين مطالعه، دختران نوجوان سال اول دبيرستان بوده‌اند مورد تاييد قرار گرفته است. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده