چکیده در سال‌های اخیر، با تغییر شرایط اجتماعی، فرهنگی، اطلاعاتی و ... زنان نگرش تازه‌ای یافته و به تبع آن با نیازها و خواسته‌های جدیدی مواجه شده‌اند. آن‌ها نمی‌توانند خود را مانند گذشته محصور در خانه ببینند و خواهان مشارکت گسترده سیاسی – اجتماعی هستند. پایان‌نامه حاضر با هدف بیان علت تفاوت تفاسر فقها و اندیشمندان مسلمان در رابطه با حقوق سیاسی – اجتماعی زنان از متون ثابت دینی (قرآن و روایات) به رشته تحریر درآمده است. طبق هرمنوتیک فلسفی گادامر، تفاوت تفاسیر، ریشه در تفاوت پیش فهم‌ها، پیش‌فرض‌ها و انتظارات مفسرین دارد. برای بررسی این مساله نگارنده ضمن بیان آیات و روایات کتب اربعه مرتبط با مساله زن و سیاست و مفروضات رویکردهای مختلف فکری، تفاسیر آنها در رابطه با حقوق سیاسی اجتماعی زنان را طرح و ارتباط تفاسیر‌ها، مفروضات و رویکردها را بیان نموده است. روش پژوهش، توصیفی – تحلیلی بر مبنای نظریه هرمنوتیک فلسفی گادامر می‌باشد. نتایج برخاسته از مطالعات نویسنده نشان می‌دهد که افق معنایی و نحوه نگرش سنت‌گرایان به متون دینی را می‌توان چنین بیان نمود. فقه مساوی با قوانین خداوند بوده و نباید تغییر کند. بنابراین حد و حدود حقوق و تکالیف سیاسی – اجتماعی زنان در فقه کاملاً مشخص بوده و تغییر‌پذیر نمی‌باشد. لذا، برای در امان ماندن از تصمیمات و عقل ضعیف زنان، زنان باید در مسائل اجتماعی و سیاسی داخل نشوند. این دسته، از میان آیات قرآن، فقط بر آیاتی که به نوعی حاکمیت مردان از آن فهمیده می‌شود، استناد می‌کنند و روایاتی را که به نیکی از زنان یاد کرده‌اند؛ اصلاً مورد توجه قرار نمی‌دهند. از سوی دیگر، افق معنایی نصوص را تبدیل به افقی مردسالارانه می‌کنند که همواره زنان را به خانه‌نشینی و ... دعوت کرده و مردان را حاکم بر جامعه و زنان قرار می‌دهند که نتیجه‌ای جز حکم عدم جواز فعالیت‌های سیاسی اجتماعی زنان را در پی ندارد. در مقابل سنت‌گرایان، افق معنایی و نحوه نگرش اصول گرایان به متون دینی بدین ترتیب است: حقوق سیاسی اجتماعی زنان در شرع کاملاً مشخص و احکام آن معین می‌باشد؛ ولی با تغییر شرایط و زمینه‌ها، مصادیق حقوق و تکالیف زنان عوض شده است که باز فهمی نصوص و یافتن حکم مصداق‌های جید از آن‌ها را می‌طلبد. در جایی که زن و مرد به عنوان دو صنف مختلف مطرحند، هر کدام تکالیف و وظایف خاص خود را دارند. بنابراین ورود زنان مانند مردان به اجتماع جایز و گاهی واجب می‌شود. فقط یک استثناء مطرح کرده و معتقدند کارهایی که نیاز به ارتباطات گسترده داشته و مربوط به مسائل اجرایی وسیع می‌باشد را بهتر است و گاهی باید مردان بر عهده بگیرند. اصول‌گرایان با دیدی کلی‌تر به آیات قرآن توجه دارند و باتوجه به شأن نزول و معنای مرکزی شریعت به تفسیر آیات می‌پردازند. به این ترتیب که در میان آیات قرآن، به آیاتی که زنان را به فعالیت‌های اجتماعی فرا می‌خواند، توجه کرده‌اند و تمام روایاتی را که برخلاف فعالیت‌های اجتماعی – سیاسی زنان هستند، باتوجه به زمینه تاریخی روایت، سند آن و ... مورد تحلیل قرار می‌دهند این افق معنایی شرایط مناسب‌تری را برای فعالیت‌های سیاسی اجتماعی زنان فراهم می‌آورد. در مقابل دو رویکرد سنت‌گرایان و اصول گرایان، افق معنایی اصلاح‌گرایان و نوع نگاه آن‌ها به متون مذهبی بدین قرار است: قانونگذاری تنها حق خداست و از آن جا که فهم ثابت از شریعت وجود ندارد و ذهنیت فقها تحت تاثیر شرایطی که در آن زندگی کنند قرار می‌گیرد؛ لذا، با تغییر شرایط به بازفهمی نصوص و در نظر گرفتن مقتضیات زمان و مکان و عرف جدید نیاز است. اصلاح گرایان آیات قرآن را در کلیت آن مورد توجه قرار می‌دهند. آن‌ها معتقدند فضای حاکم بر قرآن حاکی از دیدی مثبت به فعالیت‌های سیاسی اجتماعی زنان است. بنابراین در صورتی که افق معنایی اصلاح‌گرایان با افق معنایی متون مذهبی ترکیب شود نتیجه‌ای جز جواز فعالیت‌های سیاسی – اجتماعی زنان در تمام سطوح را نخواهد داشت. بدین صورت مشخص می‌شود که پیش‌فرض‌ها، پیش‌داوری‌ و علایق فقها و اندیشمندان اسلامی، تأثیر بسزایی در تفسیر و فهم آن‌ها از متون مذهبی داشته است. به نحوی که در مورد مسأله‌ای واحد از متنی واحد، از سوی آن‌ها تفاسیر متفاوت و حتی متضاد ارائه می‌گردد.