چکیده: ارتباطات انسانی موجب می¬گردد هر یک از افراد جامعه نسبت به یکدیگر حقوق و تکالیفی بصورت مستقیم یا غیر مستقیم بر عهده داشته باشند. خانواده نیز به عنوان رکن اجتماع از این نظام ارتباطات فارغ نبوده و نیازمند تعریف و تنظیم روابط میان اعضای خود است. از جمله روابط متقابل درون خانواده، وظایف زن و شوهر نسبت به یکدیگر است که موجب می شود هر یک در مقابل دیگری، عهده دار تکالیفی باشد. اطاعت زن از شوهر در نظام خانوادگی اسلام، به عنوان یکی از این حقوق و تکالیف متقابل عنوان شده است ولی در خصوص تعیین حدود و ثغور آن اختلافاتی میان علمای مسلمان رخ داده است. از سوی دیگر حجم پرونده های نزاع خانوادگی در دادگاه های خانواده و افزایش آمار طلاق در سالیان اخیر بیانگر این مطلب است که نظام خانواده دچار مشکلات و آسیب هایی شده است. اثبات اینکه تغییر در نظام ارتباط زن و شوهر و سرباز زدن هر یک از زوجین از تکالیف، وظایف و نقش های خانوادگی و به ویژه اطاعت نکردن زن از شوهر از جمله عوامل بی ثباتی درون خانواده باشد نیازمند تدقیق و پژوهش است که اثر پیش رو در همین راستا تدوین گشته است. از سوی دیگر، این حکم مترقی اسلام (اطاعت زن از شوهر) با برخی سوء استفاده¬های مردان در تضییع حقوق زنان و سلطه گری خارج از دایرۀ عدالت و انصاف همراه گردیده که تبیین درست آن، به شفاف سازی نظام مطلوب خانوادگی اسلام و جلوگیری از یک جانبه نگری و منفعت طلبی از احکام آن منجر خواهد شد. بدین جهت، پاسخ به اين سؤالات در فهم این موضوع مؤثر خواهد بود: دلیل وجوب اطاعت زن از شوهر چیست؟ از دیدگاه مذاهب خمسه، زن در چه محدوده ای موظف به اطاعت از همسر است؟ ادله مذاهب پنج گانه در مورد تعیین مصادیق اطاعت زن از شوهر چیست؟ برای یافتن پاسخ سؤالات مطرح شده باید در نظر داشت؛ توصیه های فراوان و مکرر آموزه های اسلامی به رعایت مودّت، شفقت، عطوفت و انصاف هر یک از زن و شوهر در مقابل دیگری نشان می دهد که نظام کلی روابط خانوادگی از منظر اسلام، جنس محور نبوده و منافع یک صنف خاص را در اولویت قرار نداده است و تلاش دارد تا با توجه به ویژگی ها و تفاوت های طبیعی، هر یک از نقش های جنسیتی زن و مرد را به گونه ای تنظیم کند که متناسب با استعدادها و توانمندی های آن جنس بوده، در نهایت منافع هر دو جنس را تأمین کند. از منظر نظام تربیتی اسلام، سرپرستی و قوامیت خانواده بر عهدۀ مرد است و برای تأمین ضمانت اجرایی لازم برای مدیریت او، اطاعت اعضای خانواده از جمله همسر ضروری است. البته دامنۀ این اختیارات نامحدود نيست؛ به این معنا که گسترۀ وجوب اطاعت زن از شوهر به تمکین قولی سرایت نکرده و صرفاً در همان محدودۀ تمکین فعلی است. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده