چکیده: «عدّه» در لغت به معنای شمردن و در اصطلاح علم فقه به معنای صبرکردن زن و خودداری نمودن او از ازدواج فردی بعد از جدایی همسر به دلایل مذکور در فقه همچون طلاق، فسخ نکاح، فوت، ارتداد و... است. میان مذاهب خمسه که شامل امامیه، حنفیه، شافعیه، مالکیه و حنبلیه می¬شود، موارد اشتراک و افتراقی مشاهده می گردد که تبیین این موارد، ضمن کمک به تبیین آموزه های هر یک از آنان و جلوگیری از برداشت¬های غلط و تفسیرهای نادرست و در نتیجه تسهیل حرکت به سمت مفاهمه و تقریب میان آرای مذاهب اسلامی، موجب می¬شود که برتری¬های فقه تراوش یافته از اندیشه های ناب ائمه معصومین، به شیعیان و پیروان آنان احساس افتخار و اعتماد به نفس ببخشد. بدین منظور می بایست تعریف عده، فلسفه، اسباب لزوم، اقسام و نیز شبهات مطرح پیرامون آن بررسی گردد و نظرگاه هر یک از مذاهب اسلامی در هر یک از این سرفصل ها، روشن شود. فرق اسلامی اتفاق دارند که طلاق، وطی به شبهه، فسخ به سبب عیوب تدلیس، انفساخ نکاح به سبب اسلام زوجۀ کافر، لعان و رضاع لاحق برعقد نکاح از جمله اسباب لزوم عده هستند. البته امامیه در باب فسخ نکاح به سبب عیوب، به موارد منصوص در روایات اکتفا نموده¬اند، این در حالی است که مذاهب اهل تسنن دامنۀ عیوب را به آنچه نفس از آن تنفر دارد توسعه داده¬اند. فوت، ارتداد فطری و مفقود الاثر شدن زوج از دیگر اسباب لزوم عدّه دانسته شده است. از دیگر موارد اتفاقی میان مذاهب خمسه، شرط دانستن دخول برای اثبات عدّه طلاق و نفی لزوم عده برای زوجۀ غیر مدخوله است. در کناراین اشتراکات، اختلاف در سن یائسگی و لزوم نگاه داشتن عده توسط زن یائسه، از جمله مواردی است که فقه امامیه با فقه مذاهب خمسه همخوانی و همراهی ندارد. فقهای شیعه قائل به عدم وجوب عدّه برای یائسه بوده (ولو اینکه آن زن، مدخوله باشد) و فقهای مذاهب اهل سنت بر خلاف شیعه، متفقند که نگاه داشتن 3 ماه عدّه برای زن یائسه لازم است. از دیگر موارد اختلافی میان مذاهب خمسه، لزوم یا عدم لزوم نگاه داشتن عده در صورت انقضای مدت و یا هبۀ مدت باقیمانده در عقد متعه، زنا و نیز خلوت کردن زوج و زوجه است. در مورد فلسفۀ عده نیز در لابه لای متون مذاهب خمسه می توان حکمت های این حکم الهی را جستجو نمود. بطور مثال، فلسفۀ جعل حکم عدۀ طلاق را جلوگیری از اختلاط نسل و فساد نسبت، ایجاد فرصت برای بازگشت به زندگی و فراهم شدن زمینه¬ای برای بازسازی روحی و روانی زن عنوان کرده اند. همچنین نگاه داشتن عدۀ فوت زوج را موجب حفظ حریم زوجیت، جلوگیری از جریحه دار شدن عواطف بستگان متوفی، حفظ وقار، احترام و حسن وفاداری زن، ایجاد فرصت برای بازگرداندن امور به حالت عادی و اطمینان از عدم بارداری دانسته¬اند. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده