چکیده: تحقيق درمسأله روش‌هاي پيش گيري ازبارداري درفقه اسلامي به زمان پيامبراسلام (ص) وائمه معصومين علیهم السلام برمي گردد ولي درآثار فقهاي گذشته به مسأله اختيارات هريك از زن وشوهر درفرايند توليد مثل وكنترل آن، چنان كه بايد پرداخته نشده است.وحكم روش‌هاي جديد پيش گيري دربارداري مبهم است. بنابرادله فقهي، دونظريه درمسأله روش‌هاي پيش گيري از بارداري وجود دارد؛ برخي قائل به جواز پيش گيري از بارداري وبرخي مخالف اين مسأله اند.با توجه به اينكه همة روش‌هاي پيش گيري ازبارداري مستلزم لمس ونظر نيستند ودربرخي از موارد اضطرار كه مستلزم لمس ونظر است، علماء اجازه فرمودند. پس لمس و نظر هم مشكل خاصي در اين زمينه به وجود نمي‌آورد. روش‌هاي پيش گيري ازبارداري با حقوق زوجيت منافاتي ندارد و در صورت ايجاد مصالح زماني ومكاني، ولي امر مسلمين مي‌تواند دستور پيش گيري از بارداري در سطح جامعه اسلامي بدهد. روش‌هاي پيش گيري ازبارداري، روش‌هايي است كه به افراد كمك مي‌كند تا از باروري‌هاي ‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ناخواسته پرهيز كنند و شامل همه تدابير موقت يا دائم جلوگيري ازبارداري مي‌شود، شناخت اين مسأله با عنايت به ابتلاي تمام زوج‌ها به اين مسأله، حتي نسلهاي بعدي را نيز تحت الشعاع قرار مي‌دهد، بنابراین شناخت فقهي راه‌هاي پيش گيري از بارداري ازاهميت ويژه‌اي برخوردار است دريك نگرش كلي به آيات وروايات مي‌توان گفت : هيچ دليلي برحرمت پيش گيري ازبارداري وجود ندارد اگرمطلوبيت تكثير نسل هم ثابت شود؛دليل برحرمت پيش‌گيري از بارداري نيست و بر فرض اين كه اين ادله فرزند زياد را ثابت کند اما همين اندازه دلالت داشتن، به معناي الزام ووجوب نيست تا با جايز بودن پيش گيري از بارداري منافات داشته باشد. به عبارت ديگر روايات تكثير نسل، استحباب آن را ثابت مي‌كند وقاعده اباحه، جايزبودن پيش گيري ازبارداري را واين دو با هم تنافي ندارد، حداكثر معنايش اين است كه پيش گيري ازبارداري برخلاف استحباب است. دراين صورت مي‌توان ادعا كرد، درصورت ضرورت وشرايط خانوادگي و اجتماعي، پيش گيري ازبارداري حتي برخلاف استحباب هم نخواهد بود. روش‌هاي پيش گيري ازبارداري در زمان معصومين رواج داشته وايشان با قول خود برآن مهرصحت زده اند. درفقه شيعه نيز که روش‌هاي پيش گيري ازبارداري درسطح جامعه رواج دارد باسه مشكل عمده فقهي مشكل اضراربه نفس ـ لمس ونظر حرام ـ تنافي باحقوق زوجيت روبرو هستند. از جمع نظرات چنين به دست مي‌‌آيد که درروش‌هاي عزل ـ شيردهي ـ خودداري دوره‌اي ـ‌ مشكل فقهي وجود ندارد. در كاندوم و اسپرم كش‌هاي واژينال، تنها مشكل فقهي تنافي با حق استمتاع است كه با رضايت مرد اين مشكل قابل حل است. در روش‌هاي هورموني مانند قرص، بنابر غالب فتاواي موجود در صورت عدم ضرر استفاده از اين روش نيز جايز است و مشكل «اطمينان به عدم ضرر» با مشورت با پزشك حاذق قابل حل است. در روش‌هاي عقيم سازي، مشكل اضراربه نفس ولمس ونظر حتمي است. در فقه اهل سنت، روش عزل در نظر غالب اهل سنت جايز است ولكن كراهت هم دارد البته برخي عزل را به رضايت زوجه مشروط نمودند كه در صورت عدم رضايت وي، حرام است. در ساير روش‌ها به غير از تعقيم، دو نظريه وجود دارد برخي به جهت ضرر موجود در اين روش‌ها، قائل به عدم جواز شده‌اند وبرخي روش‌هاي مكانيكي مثل عزل ـ روش تنظيم دوره‌اي شيردهي ـ كاندوم ـ اسپرم كش‌هاي واژينال رامجازشمرده وروش‌هاي هورموني و IUD راغيرمجازمي دانند. و در مورد عقيم‌سازي نظر اهل سنت حرمت است مگر در سطح فردي و تنها در صورت ضرورت، آن هم با تشخيص طبيب مسلمان و قابل اعتماد و انحصاري بودن اين روش، حكم جواز را صادر نمودند. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده