چکیده: خانواده به عنوان یکی از عناصر مهم جامعه و نهادی اجتماعی همیشه مورد توجه محققان مسائل اجتماعی بوده است ، بنابراین در تاریخ تحقیقات اجتماعی بویژه تحقیقات مربوط به مسائل خانواده تداوم و از هم گسیختگی ناشی از تضاد در خانواده بخش وسیعی از تحقیقات را به خود اختصاص داده است . ما نیز با الهام از تعاریف زیر و تعاریف دیگری که محققین از تضاد در خانواده ارائه داده‌اند (که بعدا در فصل چهارچوب تئوریک بدان اشاره می‌شود) به بررسی آن پرداختیم. تضاد هنگامی رخ می دهد که چیزی رضایت (Satisfaction) را برای شخصی فراهم کرده در حالیکه همان چیز برای دیگری محرومیت (Deprivation) را بدنبال می‌آورد (Saxton, 1996:391). تضاد میان زوجین وقتی ایجاد می‌شود که یکی از همسران احساس بد و ناامیدکننده‌ای نسبت به همسر دیگر داشته باشد (Kluwer et.al 1997: 636). در این تحقیق ما به بررسی تضاد در خانواده و ابعاد آن (شدت و محتوی تضاد) بویژه در سطح تضاد میان همسران می‌پردازیم. تضاد در خانواده همانند بسیاری از مسائل اجتماعی تحت تاثیر عواملی در سطح فردی، خانوادگی و اجتماعی قرار می‌گیرد که در اینجا ما به بررسی عوامل فردی (که بعضی از عناصر مهم آن عبارتند از تحصیلات زن و شوهر، انحرافات همسر، اعتقاد و تمایل پاسخگویان به طلاق، تمایل زن و شوهر به تجملگرایی، یادگیری ناسازگاری هر دو همسر از والدین، طول مدت ازدواج، اختلاف در مورد رابطه زناشویی، میزان سختی‌ها و حوادث فشارآور در زندگی، میزان رضایت ، میزان انسجام خانواده، شیوه مثبت تعامل و کنش متقابل میان اعضای خانواده، ادراک زنان از تضاد میان آنها و همسرشان، میزان دست یافتن به انتظارات پیش از ازدواج، انتظار زیاد همسران از نقشهای یکدیگر به عنوان همسر، بی‌اعتمادی و شک داشتن همسر نسبت به زن، ارزیابی مثبت از رابطه زوجی در مقایسه با روابط زوجی دیگران، میزان اهمیت به اهداف یکدیگر و کمک به هم در رسیدن به این اهداف ، اختلاف در عقاید مذهبی، دینی و اعتقادی، میزان عدم طرفداری از فرزندان در مقابل آنها) عوامل خانوادگی (که بعضی از عناصر مهم آن عبارتند از پایگاه اقتصادی اجتماعی خانواده، وضعیت تضاد در میان والدین و دخالت خانواده هر یک از همسران) می‌پردازیم. برای بررسی مسئله مورد نظرمان در سطح مناطق 19گانه تهران با 200 خانم خانه‌دار یا شاغلی که همسرشان در قید حیات بوده و در زمان تحقیق با هم زندگی می‌کردند مصاحبه‌ای انجام دادیم. پرسشنامای که مصاحبه‌ها با آن صورت گرفت حاوی 105 سوال بسته و باز برای سنجش متغیرهای مستقل و 15 گویه برای سنجش شدت تضاد در قالب طیف گوتمن و 21 گویه برای سنجش محتوی تضاد در قالب طیف برش قطبین (در مجموع 36 گویه برای سنجش متغیر وابسته) بود. در نهایت میانگین تضاد کل در خانواده که حاصل ترکیب شدت و محتوی تضاد بود 1/041 یعنی تضاد بین کم تا متوسط بدست آمد. مرکز تحقیقات زن و خانواده