چکیده با تولد کودک در یک خانواده، مسئولیت‌های جدیدی بر عهده هر یک از پدر و مادر می‌آید. یکی از مسئولیت‌های خطیر والدین حضانت (نگهداری و تربیت) فرزندان است. و از آنجا که نقش مادر در این امر بسیار تعیین کننده و حائز اهمیت می‌باشد در این رساله حضانت مادر از دیدگاه فقه و حقوق مورد بررسی قرار می‌گیرد. محورهای مورد بحث رساله عبارتند از: الف – مفهوم و ماهیت حضانت: در باب حضانت این سؤال مطرح است که ماهیت حضانت چیست؟ آیا حضانت فی نفسه حق است یا حکم؟ در این رابطه دو قول وجود دارد. آنچه از ظاهر روایات این بابت مستفاد می‌باشد این است که حضانت برای دارنده آن حق است ولی در مقام اعمال و استیفا حکم (تکلیف) می‌باشد. ب – نسب و انواع آن: نسب که شامل نسب مشروع، نسب نامشروع، نسب ناشی از شبهه، نسب ناشی از تلقیح مصنوعی و نیز آثار نسب از جمله حضانت از دیگر محورهای مورد بحث می‌باشد. نکته شایان توجه در این محور این است که آیا آثار نسب منحصر به نسب مشروع است یا برا سایر انواع نسب نیز مترتب می‌گردد؟ فقهای عظام در این مسأله اختلاف نظر دارند. مشهور فقهای امامیه آثار نسب مشروع را در نسب نامشروع جاری نمی‌دانند. اما باید گفت به جز مورد ارث که در آن نص خاص وجود دارد. سایر آثار بر نسب نامشروع نیز مترتب است. و در نسب ناشی از شبهه نیز آثار نسب بر هر طرفی که در شبهه بوده جاری می‌شود و در تلقیح مصنوعی آثار نسب بر صاحب اسپرم و اوول مترتب می‌گردد. چ – متصدی حضانت در فرض حیات ابوین و یا فقدان آنها: در این محور که مهم‌ترین مبحث رساله می‌باشد، اقوال فقهاء و مستندات آنها پیرامون عهده‌دار حضانت مطرح شده و از بررسی اقوال و نصوص وارده که از نظر روانشناسی نیز تأیید می‌شود این نتیجه حاصل می‌شود که در فرض حیات ابوین، مادر نسبت به حضانت طفل اعم از دختر و پسر احقیت دارد، و در صورت فقد یکی از آنها، حضانت با دیگری خواهد بود و درصورت فقدان هر دو، حضانت به قرابت مادری می‌رسد. همچنین در این مبحث به موضوعاتی نظیر حق‌الملاقات و مسئولیت حضانت کننده در صورت تفریط و تقصیر در امر حضانت پرداخته می‌شود. د- شرایط حضانت کننده: در این قسمت ویژگی‌ها و شرایطی که باید در حضانت کننده موجود باشد مورد بررسی قرار می‌گیرد و بیان می‌گردد که عواملی چون کفر، جنون و ... مانع اجرای حضانت می‌باشند. ه – عناصر مادی حضانت: از دیگر مباحثی که در این رساله به آن پرداخته می‌شود و در دو بخش نگهداری و تربیت، مسئولیت حضانت کننده را بیان می‌دارد. و – پایان مدت حضانت: پایان مدت حضانت آخرین محور بحث رساله بوده و از اهمیت خاصی برخوردار است. در این مبحث به تناسب موضوع، بحثی پیرامون بلوغ و علامات آن صورت می‌گیرد و از بررسی آیات و روایات وارده و اقوال فقهاء استفاده می‌شود که بلوغ دختر به حیض و بلوغ پسر به احتلام است. نتیجه این که پایان مدت حضانت رسیدن هر یک از دختر و پسر به حد مذکور می‌باشد. امید آن که مطالب آن سودمند واقع شود. و گامی در جهت حمایت از کودکان «آینده‌سازان میهن اسلامی» منبع/ مرکزتحقیقات زن و خانواده