پنج شنبه, 19 فروردين 1395 ساعت 00:00

مهر و احکام آن در اسلام

نوشته شده توسط 

چکیده: مهر یکی از ارکان و شرایط اصلی ازدواج در اسلام است که با توجه به احکام گسترده و مختلف آن، توجه خاصی را می‌طلبد. فقهای اسلام اعم از خاصه وعامه هر چند به فراخور مباحث اجتهادی خود به تفصیل به موضوع مهر و احکام و شرایط آن پرداخته‌اند، اما با توجه به اهمیت موضوع در بحث ازدواج و آثار و پیامد‌های اجتماعی آن و نیز اختلاف نظرهایی که حتی در اصل ماهیت مهر وجود دارد، چه در مباحث فقهی و چه حقوقی و اجتماعی، پرداختن مستقل به آن، این فرصت را بدست می‌دهد که به تفصیل به ابعاد مختلف این موضوع پرداخته شود و دیدگاه‌های متفاوتی که در ماهیت، شرایط و

احکام آن وجود دارد و مستندات قرآنی و روایی هر یک نشان داده شود بر این اساس، نویسنده در پایان‌نامه حاضر به بررسی احکام مهر در اسلام پرداخته است. از مهم‌ترین نتایجی که نویسنده به آن‌ها اشاره نموده می‌توان موارد ذیل را بیان کرد. در تمدن بابل، مرد ملزم به پرداخت هدیه‌ای به پدر دختر بود و متقابلاً پدر دختر آن را در قالب هدیه گرانبهاتری تحت عنوان جهاز به همراه دختر به خانه‌ی بخت می‌فرستاد. در تمدن آشور هم مهر به عنوان قیمت و بهای زن رواج داشته است. در یونان باستان، مرد ملزم به پرداخت چیزی که عمدتاً به گاو و یا معادل آن سنجیده می‌شد، در مقابل جهاز دریافتی به پدر دختر بود. در هند از میان هشت شکل متفاوت ازدواج، بهترین و عاقلانه‌ترین راه را خریدن عروس می‌دانستند. در میان عرب هم اموال دریافتی عمدتاً به والدین دختر و رئیس قبیله تعلق می‌گرفت و در برخی عرف‌های عرب، مهر به همراه هدایایی از پدر به خود زن تعلق می‌گرفت. در ایران باستان از مهر به عنوان هدیه‌ای که مرد در مقابل اسقاط حق پدر بر دخترش به او می‌پردازد، یاد شده و طبق برخی تفاسیر، این مبلغ در مقابل جهیزیه‌ی دریافتی پرداخت می‌شده است. در آئین زردشت، مهر با کمیت نسبتا معینی از طلا، نقره، و زمین به عنوان اموال اختصاصی زن رواج داشته و از جمله مفاد قرار‌داد ازدواج، اعطای نیمی از اموال موجود شوهر و تعهد به پرداخت نیمی از عایدات او در طول زندگی به عنوان مهر زن بوده و عرف موجود زردشتیان، الزام به تقیید مهر در عقد نکاح را جزء سنت‌های مرسوم ازدواج نمی‌شمارد. در دین یهود نیز به شهادت دو کتاب تورات و تلمود، سنت مهر رواج داشته و از طریق رایج استیفای مهر در این آئین، خدمتگذاری داماد برای پدر زن ذکر شده است. در مسیحیت به اعتقاد برخی از مفسران انجیل، تقدس بیش از حد پیوند زناشویی موجب نادیده گرفتن مهر به عنوان یک عوض معاملی شده است؛ اما در صورت توافق زوجین بر هدیه‌ای تحت این عنوان و ثبت آن در قرار‌داد ازدواج بلامانع است و در صورت مطالبه‌ی زن، مرد ملزم به پرداخت آن خواهد بود. در اسلام، مهر هدیه‌ای است که داماد الزاما باید هنگام انعقاد پیمان زناشویی به عروپ بپردازد. این هدیه جزء مالکیت زن محسوب می‌شود. قرآن گرچه متضمن خریداری زن و طرح مهر به عنوان قیمت زن نیست؛ در عین حال، مهر را نوعی پاداش تلقی کرده که زن می‌تواند در هر شرایطی آن را الزاما مطالبه کند. همچنین آیات متعددی از قرآن، همگان را از بی‌توجهی به حقوق زن عموماً و مهر او خصوصاً بر حذر داشته و از سخت‌گیری نهی فرموده است. سفارش قرآن به اینکه مهر را به خود زن بدهید به صورت معروف و رضایتمندی و بهره‌مند کردن واز آن به عنوان یک حق نام برده است. از سوی دیگر، در روایات، تأکید بر تراضی مهر بین زوجین شده و در صورت قصد عدم پرداخت، به عنوان گناه و عدم بخششی در روز قیامت و نامشروع بودن رابطه زناشویی و سارق شمردن امتناع‌کنندگان از پرداخت مهر است. نتیجه‌ی دیگر اینکه مهر در عقد دائم و موقت به نحوی است که اگر در عقد دائم ذکر نشود، باعث بطلان عقد نمی‌گردد ولی عدم ذکر آن در عقد موقت باعث بطلان عقد می‌گردد. دیدگاه بعضی فقها این است که مهر عوضی است که در مقابل بضع که به موجب عقد نکاح یا نزدیکی با زن به او پرداخت می‌شود. فقهای اسلام نیز سه نوع مهر تحت عنوان مهر‌المسمی، مهر المثل، مهر السنه با شرایط و ویژگی‌ها و حدود و ضوابط حقوقی خاصی تشریع کرده‌اند. گاهی مهر در عقد نکاح ذکر نمی‌شود یا شرط عدم آن می‌شود صحت عقد نکاح را مختل نمی‌سازد؛ به اصطلاح فقه اسلامی اسلامی تفویض بضع می‌گویند. و اگر تعیین مقدار مهر را به یکی از زوجین یا شخص ثالث واگذار کنند، چنین عقدی را تفویض المهر می‌گویند. بعلاوه یکی دیگر از نتایج پایان‌نامه این است که برای مهر کمیت خاصی در منابع دینی تعیین نشده است؛ هر چند در بسیاری از روایات به مطالبه‌ی مهر کم توصیه شده است. اما طبق برخی آیات چون آیه‌ی 20 سوره‌ی نساء و روایات، مطالبه‌ی مهر سنگین نیز بسته به توان مالی طرف مقابل و اقتضائات عرف، مجاز است. در برخی روایات به رعایت مهر‌السنه تأکید شده و برخی از فقهاء همچون سید‌مرتضی، مهر‌السنه را به عنوان تنها مقدار عرف، مجاز است. در برخی روایات به رعایت مهرالسنه تأکید شده و برخی از فقها همچون سید مرتضی، مهر‌السنه را به عنوان تنها مقدار مجاز و ملزم برای معمور مؤمنات از جمله اختصاصات فقه امامیه بر شمرده‌اند. سایر فقهای شیعه در عین ممدوح شمردن تأسی به پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) در این خصوصتعیین کمیت مهر را به عرف ارجاع داده‌اند. مهم‌ترین احکامی که برای مهر در فقه اسلامی مطرح شده عبارتند از ولایت در تعیین مهر در برخی موارد و تأکید بر ولایت پدر در مهر که این قول را به شیخ مفید، ابن علامه و ابن قدامه نسبت داده‌اند. مالکیت مهریه برای زن و حق تصرف در آن از جمله احکامی است که اسلام، توجه به آن را با رعایت شرایط عقد، ضروری می‌داند. همچنین است نماءات حاصله از مهر و استقرار مهر با حصول شرایط آن که نزدیکی و فوت زوج یا زوجه و ارتداد زوج از آن جمله می‌باشد. نسبت به پرداخت مهر، آنچه مد نظر زن از جهت مطالبه به صورت کلی یا جزئی، نقد یا اقساط و همچنین هبه‌ می‌باشد باید ایفاء گردد. در صورتی که عیب یا تلف در مهر قبل از قبض حاصل شود، زوج ضامن آن خواهد بود. و حق امتناع و حبس برای دو طرف عقد باقی است تا اینکه نقل و انتقال یا ایفاء از یک طرف صورت بگیرد تا طرف دیگر ملزم به ایفاء حق گردد. در صورت اختلاف بین زوجین باید طریق شعوبات متعدد، طبق احکام اسلامی حل و فصل گردد. با توجه به نوسانات قیمت‌ها و تورم که در بازار اقتصادی صورت می‌گیرد، به جهت اینکه زن متضرر نگردد، می‌طلبد که تعدیل مهریه به نرخ روز و به تناسب احکام صورت گیرد. منبع/ مرکز تحقیقات زن و خانواده

اطلاعات تکميلي

  • عنوان کامل: مهر و احکام آن در اسلام
  • پژوهشگر: محمد دوست‌محمدی
  • استاد راهنما: ض‍ی‍اء م‍رت‍ض‍وی
  • استاد مشاور: محمود مددی
  • نام مرکز علمی: مرکز مدیریت حوزه‌های علمیه - قم
  • رشته تحصیلی: فقه و اصول
  • مقطع تحصیلی: سطح سه حوزه
  • موضوع: احکام زنان زن و فقه / فقه زنان مهريه
  • تعداد صفحات: 127
  • سال دفاع: 1386
  • کلید واژه ها: میزان مهریه، شرایط مهر، تاریخچه مهر در ادیان و جوامع، جایگاه مهر در اسلام، انواع مهر احکام مهر، احکام مهر در اسلام، مهر در آیات و نظر مفسران، مهر در روایات، ماهیت مهریه
خواندن 54 دفعه
محتوای بیشتر در این بخش: « حضانت ولایت در ازدواج »

نوشتن دیدگاه


تصویر امنیتی
تصویر امنیتی جدید