چکیده پژوهشکده امامخمینی«س» و انقلاب اسلامی مقطع تحصیلی دکتری رشته تحصیلی فقه و مبانی حقوق و اندیشه امامخمینی(ره) عنوان رساله حقوق مالی و غیرمالی زوجه غایب مفقودالاثر در فقه و حقوق با رویکردی به آراء امام-خمینی(ره) نام و نام خانوادگی زینب خیریه استاد راهنما دکتر سیدحسین صفایی استاد مشاور 1 حضرت آیتالله سیدمحمد موسوی بجنوردی استاد مشاور 2 دکتر جمشید جعفرپور تاریخ شروع پایاننامه بهمن ماه 1390 تاریخ اتمام پایاننامه بهمن ماه 1391 طبق ماده 1011 ق.م غایب مفقودالاثر کسی است که از غیبت او مدت مدیدی گذشته و از او به هیچ وجه خبری نباشد.
در این غیبت که از مرگ و حیات غایب خبری در دست نیست، تکلیف حقوق مالی و غیرمالی زوجه او چیست؟ احکام این موضوع قابل بررسی میباشد. یکی از مهمترین حقوق مالی نفقه زوجه در ایام غیبت است. بر اساس نظر مشهور فقهای امامیه اگر از غایب خبری باشد، یا اینکه ولیای داشته باشد که نفقه او را بپردازد زوجـه باید صـبر کنـد تا اینکه همـسرش پیــدا شود. همچنین در صورتی که فرد متبرعی به زوجه انفاق کند وی حق درخواست طلاق را ندارد، بلکه باید وضعیت موجود را تحمل کند تا وضعیت همسرش روشن شود. حضرت امامخمینی(ره) به پیروی از مشهور فقهای امامیه قائل به این قول میباشند. قانون مدنی و قانون امور حسبی نفقه زوجه غایب را به عهده امینی میداند که نگهداری و اداره اموال غایب را به عهده دارد. حکم نفقه زوجهای را که توسط حاکم طلاق داده میشود میتوان با توجه به مواد 1109 و 1156 ق.م به دست آورد. در ماده 1129 ق.م میخوانیم: «در صورت استنکاف شوهر از دادن نفقه و عدم امکان اجراء حکم محکمه و الزام او به دادن نفقه زن میتواند برای طلاق به حاکم رجوع کند و حاکم شوهر را اجبار به طلاق مینماید. همچنین است در صورت عجز شوهر از دادن نفقه» حکم این ماده درباره مردی که غایب است و بر اثر غیبت او زوجهاش بدون نفقه مانده قابل تسری است. این ماده با دیدگاه بعضی از فقها مانند طباطبائی یزدی و خوئی سازگاری دارد. میتوان گفت این ماده مبتنی بر عسروحرج مفروض است، بنابراین اثبات عسروحرج لازم نیست و با احراز شرایط زن حق طلاق دارد. همچنین طباطبائی یزدی قائلاند چنانچه بقاء زوجه بر زوجیت موجب قرار گرفتن زن در معصیت گردد، جایز است، بدون طی شدن مقدمات و گذشتن چهار سال، زن توسط حاکم طلاق داده شود. طلاق زوجه غایب مفقودالاثر ازجمله حقوق غیرمالی زوجه محسوب میشود. براساس نظر مشهور فقها و قانون مدنی اگر مرد چهارسال غایب مفقودالاثر باشد، همسر او میتواند از دادگاه تقاضای طلاق نماید. انقضاء مدت چهار سال از غیبت زوج در ربط با طلاق زوجهای که در عسروحرج واقع شده از اهمیت ویژهای برخوردار است. مدت تعیین شده در فقه و قانون مدنی طریقیت دارد و نه موضوعیت. در صورتی که شوهر از انجام وظایف زوجیت خودداری ورزد به گونهای که ادامه زندگی زناشویی و بقای نکاح را برای زن به غایب دشوار سازد، به زن حـق داده میشود که حتی قبل از انقضاء چهار سال برای طلاق به حاکم مراجعه کند و حاکم شوهر را مجبور به طلاق خواهد کرد. اگر شوهر از دادن طلاق خودداری کند، حاکم به عنوان ولی ممتنع زن را طلاق خواهد داد. از جمله شایعترین موارد درخواست طلاق توسط زن که در اکثر کتب فقهی وارد شده و در قانون مدنی ماده مستقلی (1029) بدان اختصاص یافته است، غیبت طولانی و بیخبر شوهر است. کلیدواژگان: غایب مفقودالاثر- زوج- زوجه- نفقه- طلاق- عسروحرج- انقضاء مدت چهارسال.